Không lo lắng và căng thẳng sao được, khi lần tiếp xúc nào đại biểu cũng gặp lại vấn đề bức xúc mà lần trước cử tri đã kiến nghị nhưng chưa được xử lý, nhất là khi có những vị cử tri vì quá bức xúc, phát biểu gay gắt, thiếu tính xây dựng. Các vị đại biểu HĐND lo lắng, căng thẳng vì trăn trở trước cái khoảng cách giữa yêu cầu của người dân và trách nhiệm của người đại biểu. Chưa có thống kê nào cho biết tỷ lệ đại biểu từng trăn trở như vậy có được bao nhiêu phần trăm? Thực tế, chỉ một số đại biểu HĐND có vị trí chủ chốt ở địa phương khi tiếp xúc, cử tri thường tham dự đông, vì các vị ấy vừa sát với thực tiễn, vừa có quyền nên giải thích, giải quyết được nhiều việc cho cử tri. Qua nhiều lần tiếp xúc, tôi cũng có một số kinh nghiệm xin chia sẻ với các vị đại biểu.
Nhiệm kỳ này, tôi được bầu làm đại biểu HĐND thành phố ở một quận mới thành lập. Đây là quận mới và hầu hết đều có giải toả đền bù, chỉnh trang đô thị, có nhiều dự án đang triển khai thực hiện nên cũng là tiêu điểm của mỗi lần tiếp xúc cử tri. Trước tiên, chúng tôi thay đổi cách bố trí chỗ ngồi trong buổi tiếp xúc. Thông thường, địa phương sắp xếp đại biểu HĐND ngồi trên khán đài của hội trường phường, như bố trí Chủ tịch đoàn của một đại hội, hay một buổi míttinh. Tôi trao đổi với các vị đại biểu trong đơn vị bầu cử, với UBMTTQ và Thường trực HĐND quận thống nhất sắp xếp cho đại biểu HĐND thành phố và quận phối hợp tiếp xúc cử tri đều ngồi phía dưới hội trường, hướng về cử tri. Tôi thực sự thấy bất tiện khi mỗi lần tiếp xúc mà đại biểu lại ngồi quá cao, quá xa cử tri. Vậy là cái chỗ ngồi của đại biểu cũng góp phần làm cho tâm lý cả đại biểu và cử tri dễ chịu hơn. Trong buổi tiếp xúc, trước tiên đại diện đại biểu HĐND thành phố và quận báo cáo kết quả kỳ họp vừa qua. Do phần lớn kỳ họp của HĐND thành phố được truyền hình trực tiếp nên tôi chỉ báo cáo những nét chính, những chủ trương mới đã được HĐND quyết định để cử tri biết; Đồng thời, báo cáo về nội dung chất vấn, trả lời chất vấn và những nội dung đại biểu thảo luận nhiều; Đặc biệt báo cáo rõ những ý kiến cử tri của phường lần trước đã kiến nghị đã được trả lời. Báo cáo này liên quan trực tiếp đến cử tri nên chúng tôi quan tâm, từ việc tổng hợp ý kiến cử tri, kiểm tra thực tế đến nội dung và cách trả lời; Thông thường phải phối hợp bổ sung cho đầy đủ trong báo cáo tổng hợp ý kiến cử tri của UBMTTQ quận sau mỗi đợt tiếp xúc. Có một số vấn đề nổi cộm cử tri phản ánh liên quan đến trách nhiệm giám sát của đại biểu, chúng tôi chọn lọc và làm công văn gửi đến cơ quan liên quan để trả lời cho cử tri hoặc đến từng đơn vị để tìm hiểu, nắm rõ thông tin. Khi báo cáo về việc trả lời của UBND đối với những kiến nghị của cử tri, chúng tôi kết hợp trả lời những nội dung nổi cộm này. Đại biểu không có trách nhiệm giải quyết cụ thể những kiến nghị của cử tri, nhưng nếu chuẩn bị tốt cho nội dung trả lời ý kiến cử tri, nhất là những vấn đề mà cử tri địa phương đang quan tâm cũng góp phần làm cho cử tri hài lòng và việc tiếp xúc thuận lợi hơn. Đại biểu chính là người đại diện cho cử tri nơi ứng cử, vì vậy tâm tư, nguyện vọng, kiến nghị của cử tri sẽ được đại biểu chọn lọc chuyển đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết và đại biểu thực hiện quyền giám sát trong quá trình giải quyết. Giải thích rõ cho cử tri điều này và thực hiện hết trách nhiệm của mình thì sự lo lắng, căng thẳng sẽ giảm đi.
Bước thứ hai là nghe cử tri phản ánh tâm tư, nguyện vọng, kiến nghị. Bước này thường dành thời gian nhiều hơn so với bước thứ nhất. Cử tri đến dự buổi tiếp xúc với những tâm trạng khác nhau. Đối với những vấn đề trực tiếp liên quan đến quyền lợi nhưng chậm xử lý, cử tri thường phát biểu khá gay gắt. Đây là bước lắng nghe và nắm bắt vấn đề, phân loại vấn đề thuộc trách nhiệm của chính quyền cấp phường, cấp quận và cấp thành phố, trung ương; Đối với trách nhiệm của cấp chính quyền thành phố và Trung ương thì vấn đề nào sẽ được giải thích, trao đổi lại; Vấn đề nào sẽ ghi nhận chuyển xử lý. Làm kỹ bước này thì tiếp xúc cử tri sẽ không đơn thuần chỉ là phép cộng, nghĩa là không chỉ ghi nhận tất cả ý kiến cử tri để phản ánh với cấp có thẩm quyền. Để không đơn độc khi tiếp xúc, chúng tôi cải tiến ở bước tiếp theo là phát biểu ý kiến và tiếp thu kiến nghị của cử tri. Khi lên chương trình tiếp xúc cử tri, chúng tôi phối hợp với UBMTTQ quận mời lãnh đạo UBND phường, UBND quận, một số phòng, ban của quận và một số Ban quản lý các dự án của thành phố liên quan. Thông thường, chúng tôi mời Chủ tịch UBND phường phát biểu trước, sau đó đến đại diện các phòng, ban chuyên môn hoặc Chủ tịch hay Phó chủ tịch UBND quận, Ban quản lý các dự án...
Qua các cuộc tiếp xúc, tôi nghiệm ra, trong nhiều trường hợp, khoảng 70-80% vấn đề cử tri kiến nghị là trách nhiệm xử lý của các cấp chính quyền và đơn vị cấp trên. Nếu tiếp xúc cử tri là một phép cộng đơn thuần thì vô tình đại biểu đã “ôm” cả 70- 80% này về mình và mỗi lần tiếp xúc nếu cứ lặp lại, phát sinh thêm thì việc lo lắng, căng thẳng thái quá là dễ hiểu. Nếu phối hợp tốt, đại biểu đã chuyển 70-80% ý kiến của cử tri cho cơ quan có thẩm quyền ngay tại buổi tiếp xúc và sẽ cảm thấy không đơn độc, lúng túng. Thực tế, không phải lúc nào chính quyền cấp phường, cấp quận và các đơn vị liên quan cũng xử lý rốt ráo ý kiến cử tri tại chỗ, nhưng cũng là điều kiện để họ nắm bắt tình hình, xử lý công việc thuộc trách nhiệm và trên hết góp phần an dân trên địa bàn.
Bước cuối cùng, chúng tôi - đại diện cho tổ đại biểu thành phố, phát biểu tiếp thu kiến nghị của cử tri, trao đổi và giải thích lại một số vấn đề. Thực tế tiếp xúc cho thấy, có vấn đề cử tri nêu ra thuộc thẩm quyền của thành phố, nhưng do thiếu thông tin hoặc ý kiến cử tri chưa được cân nhắc toàn diện nên chúng tôi giải thích và trao đổi lại cho rõ. Như vậy, 20-30% ý kiến còn lại sẽ tiếp tục được giảm dần và áp lực đối với đại biểu cũng giảm.
Việc tiếp xúc cử tri mỗi nơi tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố như tình hình, đặc điểm khu vực và tâm lý người dân nơi tiếp xúc, vị trí công tác và kỹ năng của từng vị đại biểu... nên khó có khuôn mẫu. Những thông tin trên chỉ là sự chia sẻ. Làm thế nào cải tiến và nâng cao hơn nữa hiệu quả tiếp xúc cử tri đang còn những vấn đề đặt ra, như: Mỗi điểm tiếp xúc cử tri có hàng vạn dân, nhưng trong buổi tiếp xúc chỉ trên dưới 20 ngườâi phát biểu liệu đã phản ảnh hết tâm tư, nguyện vọng và kiến nghị của dân chưa; Có bốn cấp đại biểu dân cử đại diện cho cử tri, làm sao sắp xếp việc tiếp xúc cho hợp lý hơn; Quyền giám sát của đại biểu cần bổ sung như thế nào cho thực sự hiệu quả trong việc giải quyết kiến nghị chính đáng và hợp pháp của cử tri...
Vũ Hùng
Phó trưởng ban Văn hoá – Xã hội HĐND TP Đà Nẵng
