Dự kiến Chương trình kỳ họp QH được xây dựng trên cơ sở các kế hoạch đã được QH quyết định cho một giai đoạn và sự chuẩn bị của các cơ quan hữu quan. Cụ thể, Chương trình các Kỳ họp QH phải căn cứ vào các nghị quyết của QH như: Nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đất nước; Nghị quyết về chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của QH; Nghị quyết về chương trình giám sát của QH... Theo quy định, hàng năm có một số Luật chuyên ngành, các cơ quan quản lý ngành phải báo cáo với QH tình hình triển khai thực hiện các đạo luật này tại kỳ họp QH như: Luật Khiếu nại, tố cáo; Luật Phòng, chống tham nhũng; Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; Luật Ngân sách nhà nước- Đây cũng là một trong những nội dung không thể bỏ qua khi thiết kế chương trình các Kỳ họp QH. Và một trong những cơ sở quan trọng cho cơ quan chức năng khi lập dự kiến chương trình Kỳ họp QH, là phải căn cứ vào những đề nghị của Chủ tịch Nước, Thủ tướng Chính phủ, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chánh án Toà án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và các ĐBQH.
Trong những năm gần đây, cùng với công cuộc đổi mới và phát triển đất nước thì các yêu cầu về số lượng, chất lượng công việc đặt ra cho QH ngày càng lớn. Khối lượng các công việc tại các kỳ họp Quốc hội tăng, kéo theo thời gian kỳ họp cũng tăng lên. Song, đặc thù của QH nước ta là đa số ĐBQH hoạt động kiêm nhiệm, thời gian kỳ họp không thể kéo dài vì sẽ ảnh hưởng đến công tác khác của ĐB. Từ đó, một vấn đề khá bức xúc đặt ra khi xây dựng chương trình kỳ họp là phải vừa bảo đảm nội dung chương trình hoạt động của QH tại kỳ họp, vừa nâng cao chất lượng kỳ họp, lại vừa rút ngắn được thời gian kỳ họp.
Mặc dù chỉ có 2 kỳ họp trong năm, nhưng ở hậu trường, việc thiết kế, dự kiến xây dựng chương trình kỳ họp- không phải là việc làm gián đoạn. Ngay sau khi kết thúc một kỳ họp trước, theo sự chỉ đạo của UBTVQH, gần như ngay lập tức, VPQH chuẩn bị dự kiến sơ bộ chương trình kỳ họp kế tiếp để trình UBTVQH cho ý kiến. Gọi là dự kiến sơ bộ nhưng Chương trình kỳ họp phải đi vào những nội dung cụ thể về các vấn đề kinh tế - xã hội, giám sát, xây dựng pháp luật và các vấn đề khác mà QH sẽ xem xét; Và phải dự kiến cả thời gian QH làm việc, từ ngày khai mạc đến ngày bế mạc kỳ họp. Còn một lần nữa, thông thường trước kỳ họp khoảng 2 tháng, UBTVQH xem xét, cho ý kiến lần thứ hai và biểu quyết thông qua về dự kiến chương trình kỳ họp QH. Lúc này, VPQH mới chỉnh lý và gửi đến các ĐBQH để thảo luận, cho ý kiến tại Đoàn ĐBQH. VPQH có trách nhiệm tập hợp, tổng hợp ý kiến của các ĐBQH, các cơ quan, tổ chức hữu quan, chỉnh lý dự kiến chương trình kỳ họp QH trình UBTVQH xem xét, quyết định. Việc xây dựng dự kiến chương trình kỳ họp QH thuộc chức năng, nhiệm vụ của UBTVQH. Và chỉ khi dự kiến này được QH thông qua tại phiên họp trù bị mới trở thành Chương trình chính thức của Kỳ họp QH.
Trước yêu cầu đổi mới hoạt động của QH, quy trình xây dựng và thông qua chương trình kỳ họp QH hiện nay đã được cải tiến rất nhiều. Chương trình kỳ họp QH là một trong những yếu tố cơ bản góp phần quan trọng vào sự thành công của mỗi kỳ họp. Việc lập chương trình kỳ họp Quốc hội khoa học, hợp lý sẽ giúp cho Chủ tịch QH, các Phó chủ tịch QH chủ động trong việc chỉ đạo, điều hành kỳ họp, giúp các ĐBQH nắm chắc các công việc của QH trong thời gian kỳ họp để chủ động sắp xếp công việc của cá nhân ĐB. Chương trình kỳ họp sát thực, phù hợp về nội dung, bố trí các phiên họp hợp lý sẽ góp phần nâng cao hiệu quả kỳ họp, đồng thời giảm được các chi phí không cần thiết.
Sớm xác định nội dung của kỳ họp QH là cách tốt nhất để cơ quan tham mưu, giúp việc cho QH, UBTVQH bố trí, sắp xếp chương trình. Ngay sau khi kết thúc kỳ họp QH, UBTVQH đã cho ý kiến sơ bộ về việc chuẩn bị kỳ họp sắp tới của QH. Và trong các phiên họp thường lệ, hàng tháng, UBTVQH đều cho ý kiến về chương trình kỳ họp kế tiếp và việc bố trí chương trình làm việc cụ thể của QH. Mặt khác, VPQH cũng phải thường xuyên liên hệ với Văn phòng Chính phủ, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của QH, các cơ quan hữu quan để nắm bắt tiến độ chuẩn bị các dự án, báo cáo, tờ trình và các vấn đề quan trọng khác sẽ trình QH xem xét, để bố trí chương trình kỳ họp. Dự án, báo cáo, tờ trình nào chuẩn bị chưa tốt thì báo cáo để UBTVQH xem xét có nên rút ra khỏi chương trình làm việc của Kỳ họp QH hay không? Thực tế, QH đã rút ra khỏi chương trình kỳ họp một số dự án Luật chuẩn bị chưa thật kỹ để lui lại kỳ họp sau.
Tuy nhiên, việc xây dựng dự kiến chương trình kỳ họp QH- trong thực tế vẫn còn một số vấn đề bất cập. Đó là ý kiến chỉ đạo trong quá trình xây dựng chương trình còn có lúc chưa thống nhất, có những nội dung đột xuất làm cho công tác chuẩn bị và dự kiến chương trình kỳ họp thường bị động, gặp nhiều khó khăn. Nội dung chương trình Kỳ họp thì lớn, trong khi đó có một yêu cầu đặt ra là phải tiết kiệm thời gian họp nên phải thiết kế một số phiên họp vào ngày thứ 7, gây mệt mỏi, căng thẳng cho ĐBQH; Nhiều báo cáo phải gửi để ĐBQH tự nghiên cứu, ít nhiều làm giảm chất lượng, hiệu quả trong việc xem xét, báo cáo của QH. Thêm vào đó là việc xây dựng chương trình Kỳ họp còn mất nhiều thời gian...
Việc quyết định Chương trình kỳ họp QH là một vấn đề quan trọng nhưng hiện nay vẫn chỉ được Quốc hội xem xét, quyết định tại phiên họp trù bị. Vấn đề đặt ra là cần đưa việc quyết định Chương trình kỳ họp thành nội dung đầu tiên QH quyết định tại phiên khai mạc Kỳ họp. Trong quá trình xem xét, cho ý kiến về các dự án luật, báo cáo và các vấn đề khác chuẩn bị cho kỳ họp, nếu thấy dự án, nội dung nào chuẩn bị chưa tốt thì UBTVQH nên dừng vấn đề đó lại để tiếp tục nghiên cứu. Không nên đưa một dự án, nội dung vào chương trình Kỳ họp khi chất lượng dự án đó còn thấp, có thể gây ra những xáo trộn, dẫn tới việc không hoàn thành hoặc phải điều chỉnh Chương trình kỳ họp.
Nguyên Vũ
