Sở dĩ cần nêu lên vấn đề này là vì cho tới nay việc nạo vét cửa Định An, ai tiến hành, ai giám sát việc thực hiện và bùn cát nạo vét đưa đi đâu, là những vấn đề vô cùng quan trọng nhưng chưa được quan tâm đúng mức.
Hơn thế nữa, giả dụ Chính phủ có cho tiến hành Dự án, chí ít cũng phải 6 đến 8 năm thì luồng qua Kênh Quan Chánh Bố mới hoàn thành. Trong thời gian này, tàu vào sông Hậu để lấy hàng và đổ hàng tại 14 cảng dọc sông Hậu sẽ theo luồng nào, trọng tải tới mức nào? Xuất nhập khẩu hàng hóa bằng đường thủy vào đồng bằng sông Cửu Long sẽ ra sao?
Cho đến nay câu trả lời từ Bộ Giao thông Vận tải và từ cơ quan được Bộ giao làm báo cáo nghiên cứu khả thi vẫn chưa đến. Chỉ biết là Dự án Kênh Quan Chánh Bố sẽ chính thức được khởi công vào đầu năm 2008, nghĩa là chỉ trong vài tuần tới đây với tổng kinh phí vào khoảng 200 triệu USD (khoảng 3.230 tỷ đồng).
Không thể ngồi yên chờ đến khi Dự án luồng Kênh Quan Chánh Bố hoàn thành trong khi đó hoạt động ngoại thương của cả đồng bằng sông Cửu Long bằng đường biển qua sông Hậu sống lay lắt, hãy nhìn lại việc nạo vét luồng Định An cho đến nay ra sao để từ đó tìm ra một phương án giải quyết tình trạng này.
Báo cáo nghiên cứu khả thi dự án luồng theo Kênh Quan Chánh Bố cung cấp các số liệu nạo vét trong Bảng 1. Bảng 2 bổ sung các số liệu ba năm 2005, 2006 và 2007. (Xem dưới đây). Xem xét hai bảng này có thể rút ra một số nhận định ban đầu:
(1) Từ khi quyết định mở luồng Định An, công tác nạo vét được tiến hành lần đầu tiên năm 1983. Sau đó gián đoạn trong 8 năm đến năm 1991. Sau đó lại gián đoạn trong 6 năm, đến năm 1997 mới bắt đầu trở lại nạo vét hàng năm cho đến năm 2007.
(2) Khối lượng nạo vét hàng năm không nhiều, tối đa là 582.000m3 (năm 2001), tối thiểu là 154.000 m3 năm 2000, ngoại trừ lần nạo vét lần đầu năm 1983 1.452.000 m3 và lần nạo vét thứ hai năm 1991, 700.000 m3.
Lý do là khối lượng nạo vét của hai năm 1983 và 1991 là để đạt độ sâu luồng -4,5 mét, các năm khác chỉ nhằm đạt độ sâu từ -3,2 mét đến -4 mét trong khu vực cạn, dài khoảng 5km, cách cửa sông Hậu khoảng 18km, vừa đủ để tàu trên dưới 5.000 tấn có thể vào đến các cảng trên sông Hậu.
(3) Kinh phí nạo vét nhiều nhất là 14 tỷ đồng năm 2004 và ít nhất là 2 tỷ đồng năm 2007.
Rõ ràng kinh phí nạo vét không tương xứng với nhiệm vụ phục vụ xuất nhập khẩu hàng hóa của Đồng bằng sông Cửu Long bằng đường biển mà Nhà nước có ý định giao cho luồng Định An, nhất là khi chi phí điều động tàu nạo vét hút bụng mà Việt Nam có, từ Hải Phòng vào mỗi lần đã tốn từ 1 đến 2 tỷ đồng.
(4) Một vấn đề quan trọng khác cần xem xét là bùn cát nạo vét rồi được chuyển tới đâu. Với kinh phí hạn hẹp, với phương tiện nạo vét hạn chế được huy động, theo thông tin có được, lượng bùn cát nạo vét chưa được mang ra khỏi khu vực. Việc bồi lắng trở lại do đó là không tránh khỏi.
(5) Từ những nhận xét trên, có thể khẳng định rằng cách nạo vét luồng Định An trong thời gian qua là không căn cơ dẫn đến tình trạng mà có ý kiến dựa vào đó cho là nạo vét luồng Định An chỉ là “dã tràng xe cát biển Đông”. Nói cách khác, cần thận trọng khi kết luận luồng Định An không thể sử dụng cho tàu biển trọng tải trên dưới 10.000 tấn vì bị bồi lắng không phương cứu chữa ở cửa sông.
Bị gián đoạn từ lần nạo vét trước, 1983, mà luồng vẫn sử dụng được cho đến lần nạo vét sau, 1991, có nghĩa là được nạo vét khu vực bị bồi lắng theo chuẩn tắc luồng [B: 100 mét; H: - 4,5 mét; M: 15] thì luồng Định An đã phục vụ được 8 năm. Khối lượng nạo vét khoảng 1,450 triệu m3.
Tương tự, bị gián đoạn từ lần nạo vét trước 1991, mà luồng vẫn sử dụng được cho đến lần nạo vét sau, 1997, có nghĩa là sau lần nạo vét khu vực bị bồi lắng theo chuẩn tắc [B: 80 mét; H: -4,5 mét; M: 15] thì luồng Định An cũng đã phục vụ được 6 năm. Khối lượng nạo vét chỉ có 700.000 m3.
Từ các nhận xét trên đây, có mấy câu hỏi xin được nêu lên với Chính phủ:
(1) Nếu Bộ Giao thông vận tải cho nạo vét luồng Định An đúng chuẩn tắc [B: 100 mét; H: -6,5 mét (như độ sâu của luồng qua Kênh Quan Chánh Bố); M: 15] theo các kịch bản nạo vét hàng năm, 2 năm, 3 năm một lần, thì với cách làm như vậy luồng sẽ phục vụ ổn định trong bao nhiêu năm; Kinh phí nạo vét là bao nhiêu trong từng kịch bản, hiểu rằng bùn cát nạo vét phải được đổ ra xa ngoài vùng bồi lắng?
(2) Trước dự báo gần như chắc chắn về mực nước biển dâng, vùng ven biển Trà Vinh, Sóc Trăng nhiều nơi sẽ bị ngập, bờ biển bị xâm thực, Bộ Giao thông Vận tải, phối hợp với Bộ Xây dựng, Bộ Tài nguyên và Môi trường và các tỉnh thấy có cách nào khác sử dụng lượng bùn cát nạo vét được có lợi hơn là đem đi đổ ra biển không?
(3) Cũng trong suy nghĩ tích cực khai thác lượng bùn cát bồi lắng, một thứ của cải trời cho hàng năm, nếu có thể bán được lượng bùn cát nạo vét này(1), lấy tiền sắm thêm tàu hút để nạo vét, và để trang trải chi phí đo đạc, tính toán, nạo vét để biến luồng Định An thành một luồng tàu biển trọng tải lớn vào sông Hậu ổn định thì liệu Chính phủ có cho phép thực hiện phương án “Luồng Đinh An tự nuôi mình” này không?
Rất mong nhận được hồi âm về một vấn đề mà tôi trăn trở không kém gì tính bền vững và tác động lên môi trường của Dự án luồng qua Kênh Quan Chánh Bố.
Gs.Tskh Nguyễn Ngọc Trân
______________
(1) Sau khi đã phân tích để đảm bảo trong bùn cát không có kim loại nặng quý.
