Rút ngắn xuống còn 4 năm, lại đã qua một kỳ họp- Kỳ họp thứ nhất phải tập trung vào công tác nhân sự và tổ chức, và chắc chắn kỳ họp cuối cùng sẽ mất nhiều thời gian để tổng kết nhiệm kỳ, QH Khóa XII chỉ thực sự có 6 kỳ họp để làm luật. Thời gian dành cho lập pháp ngắn lại, đủ để tiên lượng về số lượng luật được thông qua tại nhiệm kỳ này khó có thể vượt qua kỷ lục của chính QH đã lập được trước đó.
Nghịch lý? Như là vốn thế. Không ngoại lệ, QH cũng đứng trước những ngã rẽ của nghịch lý. Chủ tịch QH Nguyễn Phú Trọng nói rằng, đó là mâu thuẫn giữa số lượng và chất lượng luật; Mâu thuẫn giữa việc muốn rút ngắn kỳ họp lại nhưng phải làm được nhiều luật hơn- nhiều luật mà luật phải có chất lượng; Mâu thuẫn giữa nhu cầu, mong muốn với khả năng và điều kiện thời gian thực tế cho phép.
Nhu cầu luật hóa các chính sách, nhu cầu ban hành luật mới, nhu cầu sửa đổi bổ sung luật cũ và nhu cầu nâng pháp lệnh lên thành luật là rất lớn. Chính phủ và các cơ quan đã mong muốn và đề xuất QH Khóa XII thông qua 150 dự án luật, pháp lệnh và dự thảo nghị quyết. Trong 150 đề xuất ấy, dự án luật nào cũng quan trọng và luật nào cũng cần. Cái sự cần ấy không phải là nhu cầu riêng của cơ quan hành pháp. Mà ngay tại một số phiên họp gần đây của UBTVQH, nhiều thủ lĩnh các UB của QH đã lên tiếng và có lúc gay gắt bảo vệ về sự quan trọng của văn bản luật thuộc lĩnh vực UB phụ trách. Nhu cầu và mong muốn quản lý xã hội bằng luật pháp là chính đáng, nhưng thử đặt một phép tính giản đơn: Cao điểm trong một kỳ họp, QH Khóa XI đã từng thông qua 12-15 văn bản luật, nhân với 6-7 kỳ họp trong nhiệm kỳ này, thì con số 150 kia- chắc là bất khả thi.
Phải có nghệ thuật lựa chọn vấn đề- Chủ tịch QH Nguyễn Phú Trọng giải đáp. Nghệ thuật ấy thuộc về QH và các ĐBQH. Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của cả nhiệm kỳ QH Khóa XII dự kiến sẽ được QH thông qua vào cuối kỳ họp này. Số lượng gút lại đến thời điểm này sẽ có khoảng 96 dự án trong chương trình chính thức và 28 dự án thuộc chương trình chuẩn bị. Gợi mở cho ĐBQH về nghệ thuật lựa chọn vấn đề, Chủ tịch QH Nguyễn Phú Trọng cho rằng: Việc lựa chọn các dự án luật phải dựa trên một số tiêu chí nhất định. Chỉ đưa vào chương trình các dự án cơ bản, cấp bách, đáp ứng yêu cầu thực tiễn, phù hợp với điều kiện của Việt Nam, được thuyết minh đầy đủ, rõ ràng về sự cần thiết phải ban hành và những nội dung cơ bản. Thứ tự ưu tiên đưa các dự án vào chương trình xây dựng luật, pháp lệnh cũng cần tính kỹ về mức độ cần thiết và khả năng chuẩn bị của cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra.
Mong muốn và thực tế là cả một khoảng cách lớn nên QH không thể không căn cơ, nâng lên đặt xuống xếp đặt thứ tự ưu tiên cho từng dự án luật. Và cũng cần phải nói thêm rằng, thứ tự nhưng không xếp hàng. Hiển nhiên là dù những dự án luật đã đề ra lâu rồi nhưng chưa chín thì chưa thể đưa vào chương trình. Có những vấn đề hiện giờ thực tiễn nảy sinh mà chuẩn bị kịp, chuẩn bị chín thì hoàn toàn có thể xếp vào chương trình. “Không nhất thiết là dự án luật của tôi đề ra lâu rồi, bây giờ phải đưa tôi vào”- Chủ tịch QH cho ý kiến. Không căn cơ, dễ trở thành nhiệm vụ bất khả thi. Mà căn cơ quá, có thể lại làm chậm tiến độ lập pháp. Một lần Trưởng Ban Dân nguyện Trần Thế Vượng đã từng e ngại rằng: Nếu không cân nhắc, cứ đưa các dự án luật vào chương trình, đến cuối nhiệm kỳ không hoàn thành kế hoạch đề ra, lúc tổng kết lại đưa vào phần hạn chế; Nhưng nếu đưa các dự án luật vào chương trình ít, hoàn thành đạt tỷ lệ cao, lúc ấy lại đưa vào phần thành tích.
Dù là hạn chế hay thành tích thì cũng không phải là quan trọng lắm. Phải căn cơ và cái sự căn cơ ấy được nâng đến tầm nghệ thuật của sự lựa chọn cũng là hướng tới mục đích số một là chất lượng luật và sự tác động của luật pháp mà QH ban hành. Ai cũng hiểu rằng một dự án luật được khai sinh kịp thời, đúng thời điểm sẽ có tác động lớn đến lợi ích của đất nước và người dân. Nghệ thuật lựa chọn vấn đề lập pháp- hoàn toàn là có lý khi một ý kiến cho rằng, muốn đổi mới công tác lập pháp, trước hết phải cải tiến Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của QH.
Dẫu cho đến tận cuối kỳ họp này Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh nhiệm kỳ QH Khóa XII và của năm 2008 mới được QH thông qua nhưng cơ quan lập pháp tối cao đã không thể để lỡ thời gian. Trong tuần làm việc đầu tiên, 4 dự án luật gồm: Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Phòng chống các bệnh truyền nhiễm, Luật Hóa chất, Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa- đã được đặt lên bàn nghị sự của QH. Và mặc dù là kỳ họp cuối năm với nhiệm vụ trọng tâm là xem xét quyết định về vấn đề kinh tế xã hội và ngân sách nhà nước nhưng QH cũng sẽ thông qua 7 dự án luật và cho ý kiến đối với 5 dự án luật khác.
Chợt dự cảm, từ nghệ thuật lựa chọn vấn đề lập pháp đến nghệ thuật lập pháp là chặng đường chẳng bao xa.
Thu Nga
