Khi nói các vị ĐBQH “làm văn tập thể” trong phiên họp QH tại hội trường thảo luận dự thảo luật là muốn đề cập việc thảo luận về câu, chữ, cách diễn đạt và hành văn trong văn bản dự thảo luật đó cũng như về kỹ thuật lập pháp. Muốn khắc phục tình trạng này phải làm rõ nguyên nhân sâu xa của nó. Nếu dự thảo luật chưa được chuẩn bị thật kỹ mà đã đưa ra trình QH thì các vị ĐBQH thảo luận như thế là cần thiết. Vì trách nhiệm của ĐBQH khi thông qua luật phải bảo đảm nội dung luật thể hiện đúng ý chí, nguyện vọng của cử tri, mọi quy định trong luật phải minh bạch, rõ ràng, chính xác và chỉ được hiểu theo một nghĩa chứ không được “tù mù”. Thực tế cho thấy đã có không ít dự thảo luật đưa ra trình QH không đạt được những yêu cầu đó. Ví dụ tại khoản 2 Điều 2 dự thảo Luật Phòng, Chống bạo lực gia đình được trình QH thông qua tại kỳ họp thứ 2 này, trong đó có quy định: “Hành vi bạo lực quy định tại khoản 1 Điều này xảy ra giữa nam, nữ không đăng ký kết hôn hoặc vợ chồng đã ly hôn mà chung sống với nhau như vợ chồng thì cũng được coi là hành vi bạo lực gia đình”. Xin nêu một chi tiết về từ ngữ rất cụ thể mong bạn đọc không chê trách là quá chấp nhặt, đó là từ “được”. Tại sao ở đây lại viết là “được coi” mà không viết là “bị coi”. Giữa từ “được” và “bị” trong cụm từ này trong ngữ cảnh này có ý nghĩa rất khác nhau. Dùng từ “bị” mới thể hiện được đúng và chính xác ý chí của nhà làm luật, khẳng định đó là hành vi xấu, vi phạm pháp luật và người có hành vi này sẽ “bị” chứ không phải là “được” xử lý theo quy định tại Chương V của dự thảo Luật. Cũng trong dự thảo Luật Phòng, chống bạo lực gia đình tại Chương II có Mục 1 với tiêu đề là: Thông tin, tuyên truyền về phòng, chống bạo lực gia đình với 3 điều quy định về mục đích và yêu cầu, về nội dung và về hình thức thông tin, tuyên truyền về phòng, chống bạo lực gia đình. Xét về kỹ thuật lập pháp thì thấy: Trong các luật về phòng, chống tham nhũng; Về phòng, chống ma túy; Về phòng cháy và chữa cháy không có mục này. Chẳng lẽ không cần phải thông tin, tuyên truyền về các đạo luật đó như Luật Phòng, chống bạo lực gia đình hay Luật Phòng, chống nhiễm vi rút gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người (HIV/AIDS) hay sao? Chắc là không phải, mà ngược lại còn phải thông tin, tuyên truyền nhiều hơn nữa so với hai luật này. Mặt khác, thông tin, tuyên truyền pháp luật là việc làm thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan hữu trách và trong thực tế chưa bao giờ đưa ra xử lý cơ quan có hành vi không thông tin, tuyên truyền pháp luật. Vậy khi thảo luận thông qua dự thảo Luật Phòng, chống bạo lực gia đình với những nội dung như thế, liệu các vị ĐBQH có “đoạn tuyệt” “làm văn tập thể” và “chấm dứt thời kỳ” chẻ “câu chữ” để biểu quyết thông qua được không? Câu hỏi này cũng được đặt ra với nhiều dự thảo luật khác trình QH thông qua.
Để góp phần khắc phục tình trạng “làm văn tập thể” để “tập trung dành thời gian để xem xét, thảo luận, cho ý kiến về những vấn đề lớn thuộc nội dung, chính sách pháp lý của dự án luật, những vấn đề có tính chất quan điểm hoặc đang còn có ý kiến khác nhau”; Và để “QH chỉ bàn và thảo luận những nội dung cơ bản, những vấn đề còn tranh cãi, chứ không bàn về câu chữ” khi thông qua dự thảo luật xin kiến nghị mấy điểm sau đây:
Thứ nhất: Dự án luật phải được chuẩn bị kỹ, tức là giữa các thành viên ban soạn thảo hay giữa các thành viên cơ quan trình không còn ý kiến rất khác nhau về những nội dung, vấn đề lớn, cơ bản trong dự thảo luật thì mới trình QH. Cơ quan chủ trì thẩm tra của QH chịu trách nhiệm và báo cáo với UBTVQH, với QH về những nội dung, vấn đề này.
Thứ hai là trước khi QH họp để thảo luận dự án luật, cơ quan chủ trì thẩm tra và cơ quan trình dự án luật phải chuẩn bị thật kỹ và trình QH những vấn đề lớn thuộc nội dung dự thảo luật đang còn ý kiến khác nhau giữa hai cơ quan này. Tại phiên họp của QH, Đoàn Chủ tịch hướng các vị ĐBQH tập trung thảo luận những vấn đề đó, trên cơ sở ý kiến của cơ quan có thẩm quyền và có kết luận rõ, khi cần thì đề nghị các vị ĐBQH biểu quyết để khẳng định ý kiến của đa số các vị ĐBQH.
Thứ ba là sau phiên họp (đối với dự thảo luật thông qua tại một kỳ họp) hay sau kỳ họp (đối với dự thảo luật được QH cho ý kiến tại một kỳ họp và thông qua tại kỳ họp sau) UBTVQH chỉ đạo chặt chẽ và sít sao cơ quan chủ quản chủ trì thẩm tra, cơ quan trình dự án luật và một số cơ quan, tổ chức hữu quan khác tập trung nghiên cứu thể hiện đúng và chính xác kết luận hoặc ý kiến của đa số các vị ĐBQH tại phiên họp hay kỳ họp trước, đồng thời rà soát thật kỹ toàn văn dự thảo luật để bảo đảm sự diễn đạt rõ ràng, mạch lạc, trong sáng, chính xác và thống nhất trong hệ thống văn bản pháp luật.
Thứ tư là Báo cáo giải trình, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo luật của UBTVQH trình QH thông qua phải rõ ràng, minh bạch về những vấn đề đã được kết luận hoặc theo ý kiến của đa số ĐBQH tại phiên họp (kỳ họp) trước và sau đó Đoàn Chủ tịch cho đọc lại (hoặc cho in gửi trước đến các vị ĐBQH). Những chương, điều khoản, câu, chữ đã chỉnh lý rồi mới đề nghị các vị ĐBQH biểu quyết thông qua dự thảo luật.
Những kiến nghị trên đây chỉ có thể thực hiện được khi có sự cải tiến cơ bản phương thức hoạt động và tổ chức của cả hệ thống từ ban soạn thảo, cơ quan trình, cơ quan thẩm tra, UBTVQH đến QH đối với việc chuẩn bị trình QH và QH thảo luận thông qua dự thảo luật, trong đó các vị ĐBQH giữ vị trí rất quan trọng. Tất nhiên ở đây có vấn đề bảo đảm điều kiện và thời gian vật chất để các cơ quan hữu quan và các vị ĐBQH thực hiện đúng và đầy đủ nhiệm vụ của mình. Do khuôn khổ của một bài báo nên chúng tôi gác lại nội dung này để nếu có điều kiện sẽ trình bày trong một bài báo khác.
Lưu Hy Vọng
