Theo quy định, tại kỳ họp cuối năm, các báo cáo của UBND liên quan đến lĩnh vực thi hành pháp luật, quốc phòng an ninh, trật tự,an toàn xã hội, xây dựng chính quyền địa phương và quản lý địa giới hành chính; Báo cáo của Toà án nhân và Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp đều phải được Ban Pháp chế của HĐND thẩm tra và trình báo cáo thẩm tra tại kỳ họp.
Quy định của pháp luật là vậy, song trong thực tiễn thì không ít địa phương, nhất là ở cấp huyện, nội dung này không được thực hiện. Các báo cáo của Toà án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp vẫn được trình bày trước kỳ họp cuối năm để đại biểu HĐND nghe, nhưng hầu như không nằm trong nội dung được Chủ tọa kỳ họp gợi ý thảo luận, cũng vì thế ít được đại biểu HĐND quan tâm. Và thông thường, khi được trình bày xong là xem như các báo cáo này đã được HĐND thông qua. Trong khi, đối với hoạt động của các cơ quan tư pháp ở địa phương, chỉ có giám sát của HĐND là hình thức giám sát mang tính quyền lực. Để các cơ quan Tư pháp hoạt động đúng pháp luật, theo quy định phải có ban của HĐND thẩm tra và báo cáo HĐND tại kỳ họp. Sự phản biện của báo cáo thẩm tra sẽ giúp đại biểu HĐND có thêm thông tin và căn cứ để xem xét báo cáo của các cơ quan tư pháp trình kỳ họp
Theo quy định, Ban Pháp chế có nhiệm vụ, quyền hạn thẩm tra các báo cáo của UBND liên quan đến lĩnh vực thi hành pháp luật, quốc phòng an ninh, trật tự, an toàn xã hội, xây dựng chính quyền địa phương và quản lý địa giới hành chính; Báo cáo của Toà án nhân dân và Viện Kiểm sát nhân dân cùng cấp. Nhưng, nếu HĐND hoặc Thường trực HĐND không phân công thì Ban có quyền thực hiện thẩm tra hay không? Trong trường hợp, Thường trực HĐND không phân công thì Ban có quyền kiến nghị tại hội nghị liên tịch chuẩn bị kỳ họp, nhưng nếu kiến nghị đó không được chấp nhận thì cơ quan có thẩm quyền xem xét vấn đề này sẽ là HĐND. Tuy nhiên, HĐND hoạt động chủ yếu ở kỳ họp, như vậy Ban phải kiến nghị tại kỳ họp. Trong thực tế, do khó khăn về điều kiện hoạt động nên Ban Pháp chế HĐND ít khi kiến nghị “đòi” được phân công thẩm tra. Vấn đề này cần bàn để HĐND hoạt động ngày càng thực chất, đúng quy định của pháp luật. Điều cần làm rõ ở đây là việc thẩm tra các báo cáo nêu trên có phải là nội dung và thủ tục bắt buộc để HĐND xem xét báo cáo của UBND, Toà án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân hay không? Nếu đó là nội dung bắt buộc mà Thường trực HĐND không thực hiện nhiệm vụ phân công cho Ban Pháp chế thì ai là người có thẩm quyền “thổi còi” để Thường trực HĐND không bỏ sót nhiệm vụ mà mình đảm trách, để hoạt động của Ban Pháp chế đúng quy trình, thủ tục mà pháp luật quy định?
Để nâng cao hiệu quả hoạt động của HĐND, những vấn đề bất cập trong thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Ban Pháp chế HĐND 2 cấp, nhất là nhiệm vụ giám sát thông qua họat động thẩm tra cần phải được quan tâm. Nhất là trong điều kiện, Ban ít có cơ hội tham gia các hoạt động trao đổi kinh nghiệm với các Uỷ ban của Quốc hội như các ban khác của HĐND.
Thực tế hoạt động cũng cho thấy, cần làm rõ hơn mối quan hệ giữa Thường trực và các ban của HĐND. Theo quy định, Thường trực và các ban được HĐND bầu ra, cùng sử dụng con dấu chung của HĐND cùng cấp, được thành lập Đoàn giám sát; Cùng được Văn phòng HĐND phục vụ và cùng sử dụng kinh phí hoạt động của HĐND. Tuy nhiên theo quy định, Thường trực HĐND phân công các ban của HĐND thẩm tra dự thảo nghị quyết, báo cáo, đề án để trình kỳ họp cũng có thể hiểu Thường trực HĐND là cấp trên, là lãnh đạo các ban. Vì vậy, từ phân công trong trường hợp này chưa thật rõ nghĩa. Pháp luật đã quy định chức năng thẩm tra và nêu cụ thể lĩnh vực của từng Ban, nên việc thẩm tra của các ban đối với các nội dung trình kỳ họp là điều hiển nhiên, không cần phải có sự phân công của Thường trực HĐND - Thường trực HĐND chỉ tham gia điều hoà để hoạt động của các ban phù hợp với thực tế.
Cao Xuân Thu Vân
Phó trưởng Ban Pháp chế HĐND tỉnh Bạc Liêu
