Lần đầu tiên dùng tới chiếc bục phát biểu, cũng chính là lần đầu tiên hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn được tiến hành tại UBTVQH. Chiếc bục ngày hôm ấy lần lượt dành cho Bộ trưởng Bộ Tài chính Vũ Văn Ninh, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Cao Đức Phát, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Trương Hòa Bình.
Đối với hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn (kể cả chất vấn và trả lời chất vấn tại QH và tại UBTVQH) thì chỉ có Chánh án Trương Hòa Bình là người mới. Hai thành viên của Chính phủ- Bộ trưởng Vũ Văn Ninh và Bộ trưởng Cao Đức Phát lại là người muôn năm cũ. Thậm chí Bộ trưởng Cao Đức Phát vừa mới trả bài tại Kỳ họp QH thứ Hai, kỳ họp sát đây nhất. Song hoạt động giám sát tối cao là vậy, không phải là thứ tự lần lượt, không phải là sự phân bổ phân công đồng đều cho từng cá nhân Bộ trưởng. Mà mỗi cá nhân Bộ trưởng bước vào kỳ sát hạch tại QH và sát hạch tại UBTVQH như hôm vừa rồi- là xuất phát căn cứ, là đòi hỏi của tình hình thực tiễn và đời sống chính trị, kinh tế, xã hội của đất nước. Thực tiễn cuộc sống nóng bỏng và hoạt động giám sát đầy ắp tính thời sự tại cơ quan thường trực của QH- cần sự có mặt tức thời và đúng lúc của các vị tư lệnh. Bởi thế cũng có thể tiên lượng, một vị tư lệnh sẽ nhiều lần có mặt tức thời và nhiều lần có mặt đúng lúc- khi tới đây hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn trở thành thông lệ, trở thành sinh hoạt thường xuyên tại các Phiên họp của UBTVQH.
Hôm 28.3 vừa rồi, hai vị tư lệnh của Chính phủ đã có mặt kịp thời và đúng lúc để đối mặt với lạm phát, với tình trạng giá cả leo thang chóng mặt ở bên ngoài thị trường; Với sự khó khăn của nông nghiệp nông thôn và nông dân trước cơn bão giá; Với hơn tám chục cửa kênh rạch bị bỏ ngỏ làm ảnh hưởng đến việc kiểm soát lũ trong tiểu dự án Ô Môn- Xà No thuộc Đồng bằng sông Cửu Long bị kéo quá dài... Xuất hiện ở trung tâm của điểm nóng như vậy, nên có lẽ sự điềm tĩnh và thong thả của Bộ trưởng Bộ Tài chính cũng như sự dài dòng và hơi thiếu mạch lạc của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn- là chưa thực sự phù hợp. Cũng giống như những phiên giám sát tối cao tại QH, trong Phiên chất vấn và trả lời chất vấn tại UBTVQH vừa rồi, điều mà các tư lệnh ít nói tới nhất là trách nhiệm, trong khi đối với QH, UBTVQH và các ĐBQH thì hai từ “trách nhiệm” của cá nhân Bộ trưởng, của Chính phủ bao giờ cũng được đề cao và chưa bao giờ coi trách nhiệm là vấn đề nhạy cảm để phải nói tránh, nói giảm. Phần trả bài của hai vị tư lệnh chưa thật trọn vẹn như yêu cầu và mong muốn, song dù sao cũng không phải vì thế mà ảnh hưởng tới tinh thần cầu thị và ủng hộ của Chính phủ đối với hoạt động chất vấn, trả lời chất vấn- một đổi mới quan trọng trong phương thức hoạt động của UBTVQH và QH Khóa XII. Sự có mặt và đăng đàn của Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải (dẫu phần đăng đàn mang tính chất độc thoại nhiều hơn); Sự hỗ trợ của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Trần Văn Giàu, của Thứ trưởng Bộ Kế hoạch Đầu tư Cao Viết Sinh (dẫu sự hỗ trợ này còn đứt đoạn và chưa thật sự nhịp nhàng với 2 Bộ trưởng trả lời chất vấn)- Là sự chủ động của cơ quan hành pháp trước sự giám sát của cơ quan lập pháp.
Không có sự khác biệt lớn nào về cách thức tổ chức, điều hành, phương pháp và kỹ năng giữa hoạt động chất vấn- trả lời chất vấn tại Kỳ họp QH và tại UBTVQH. Sự khác biệt thuộc về tiểu tiết mà thôi: Không có hệ thống máy tính nối mạng giữa Chủ tọa và các ĐBQH ở phía dưới, không đăng ký chất vấn thông qua bảng điện tử như trong các phiên chất vấn tại Kỳ họp QH. Sự hào hứng, thăng hoa của ĐBQH bắt đầu từ những cánh tay. Một cánh tay giơ lên, hai cánh tay giơ lên, lẻ tẻ những cánh tay giơ lên đăng ký chất vấn. Những cánh tay dè dặt, nghe ngóng ban đầu của ĐBQH cũng đã trôi qua. Sau cao trào về giá cả, về lạm phát, cùng lúc nhiều cánh tay giơ lên: Tôi là Danh Út- ĐBQH tỉnh Kiên Giang xin chất vấn..., Tôi là Đặng Thuần Phong- ĐBQH tỉnh Bến Tre xin chất vấn..., Tôi là Phạm Thị Loan- ĐBQH TP Hà Nội xin chất vấn... Phương tiện giản lược, không có bảng điện tử chạy tên, các ĐBQH đều phải xưng danh trước khi đặt câu hỏi cho các Bộ trưởng. Có thể thời gian không quá eo hẹp như phiên chất vấn và trả lời chất vấn tại Kỳ họp QH nên một số ĐBQH hơi dài dòng, có ĐB nặng về phân tích tình hình mà nhẹ phần chất vấn. Có thể các ĐBQH cần chuẩn bị và đầu tư công phu nhiều hơn nữa. Không gian đậm đặc và phạm vi gọn như Phiên họp của UBTVQH là một lợi thế, nếu được tận dụng và phát huy tốt sẽ giúp các ĐBQH và các Bộ trưởng đi đến tận cùng vấn đề, mà không sợ bị làm loãng như Phiên chất vấn tại QH. Thế nên đương nhiên, sức nặng chất vấn cũng có điểm rơi. Điểm rơi, là chất vấn của ĐBQH Nguyễn Văn Phúc (Bình Thuận) đối với Bộ trưởng Bộ Tài chính Vũ Văn Ninh: Sao Bộ trưởng luôn nói rằng “Tôi chỉ trả lời trong phạm vi quý I năm nay”? Tại sao việc tăng giá và lạm phát chỉ do yếu tố bất khả kháng mà không phải là do sự phối hợp thiếu đồng bộ giữa các bộ, ngành? Điểm rơi, là chất vấn của ĐBQH Trần Thế Vượng (Hải Dương) đối với Chánh án Trương Hòa Bình: Tình trạng thiếu thẩm phán kéo dài cả chục năm nay, ngành tòa án cần giải pháp quyết liệt để khắc phục tình trạng này?. Chất vấn với danh nghĩa là ĐBQH, nhưng khi Ủy viên UBTVQH, Trưởng Ban Dân nguyện Trần Thế Vượng, Phó chủ nhiệm Kinh tế Nguyễn Văn Phúc, Phó chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga... lên tiếng- cũng là để giải tỏa một điều rằng, Lãnh đạo các cơ quan của QH nắm bắt khá chắc tình hình của các Bộ, ngành nhưng không phải Lãnh đạo các cơ quan của QH né tránh và ngại va chạm. Điểm rơi! Cần thêm một yếu tố nữa cho điểm rơi: Không ngại va chạm.
Dừng lại ở mức độ thí điểm, nên điều hành của Chủ tọa cũng mềm mại hơn, nhắc nhở kịp thời và động viên khích lệ đối với cả hai phía, phía chất vấn và trả lời chất vấn. Cũng có thể còn nhiều vấn đề cần hoàn thiện thêm cho sáng tỏ, cho thông suốt; Cũng còn nhiều vấn đề cần được rút kinh nghiệm, nếu chất vấn và trả lời chất vấn sẽ được tiến hành thành hoạt động thường xuyên tại các Phiên họp của UBTVQH. Biết rằng trong lúc này, chọn chất vấn và trả lời chất vấn tại UBTVQH làm điểm rơi cho đổi mới cũng là một cách dấn thân- Sự dấn thân không bình lặng. Mà mục đích hướng tới, như Chủ tịch QH Nguyễn Phú Trọng bày tỏ là để tiếp tục tăng cường hoạt động giám sát, từng bước nâng cao hiệu quả và hiệu lực giám sát của QH, các cơ quan của QH; Kịp thời đưa những vấn đề thời sự, mới phát sinh trong thực tế vào chất vấn tại UBTVQH; Giảm bớt các nội dung chất vấn tại các Kỳ họp QH để các kỳ họp QH tập trung vào các vấn đề ở tầm vĩ mô khác...
Yên Khánh
