|
Tài chính- ngân sách là những lĩnh vực quan trọng mà QH có trách nhiệm thảo luận, có thẩm quyền và nghĩa vụ xem xét, quyết định và thực hiện quyền giám sát tối cao. |
Những vấn đề tài chính, ngân sách Nhà nước được QH quyết định và thực hiện giám sát đã góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của QH, đóng góp tích cực vào việc nâng cao hiệu quả và chất lượng tăng trưởng kinh tế, tăng tiềm lực tài chính, lành mạnh hóa nền tài chính quốc gia và ngân sách nhà nước; Đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan Chính phủ, nhất là trong việc tìm biện pháp giải quyết các vấn đề khó khăn về tài chính, về ngân sách nhà nước. Quan trọng hơn, thực quyền của QH và ĐBQH được nâng lên.
Ít nhất cần 4 điều kiện bảo đảm
Với nhiệm vụ quyết định các vấn đề tài chính và ngân sách nhà nước, QH đã thực hiện tốt hơn, nhưng chưa thật đầy đủ và đúng mức; Chất lượng quyết định các vấn đề tài chính, dự toán ngân sách nhà nước và quyết toán ngân sách nhà nước chưa cao, chưa thỏa mãn và chưa đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của nhân dân. Vấn đề đặt ra là cần có sự đổi mới cả về nhận thức, về nội dung, về tổ chức, về phương pháp và điều kiện để các quyết định của QH về tài chính, ngân sách thực chất và thực quyền hơn.
Để QH thực quyền và nâng cao chất lượng trong các quyết định liên quan đến hoạt động tài chính, ngân sách nhà nước, cần phải có nhiều điều kiện. Nhưng ít nhất cũng phải có 4 điều kiện rất cơ bản:
Một là: Các báo cáo tài chính, ngân sách trình ra QH phải đúng quy định của luật pháp, phải nghiêm túc, đầy đủ, toàn diện, chính xác và tin cậy với các thuyết minh, giải trình chi tiết, hợp lý, thuyết phục.
Hai là: Các báo cáo và thông tin trên báo cáo tài chính, báo cáo dự toán, phương án phân bổ ngân sách, báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước phải được đánh giá và xác nhận bởi một cơ quan chuyên môn độc lập hoặc các chuyên gia kiểm toán hành nghề độc lập – Đó chính là kết quả của hoạt động kiểm toán mà trực tiếp là kết quả của kiểm toán nhà nước.
Ba là: Công tác xem xét, đánh giá, thẩm tra của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của QH, mà trước hết là của Ủy ban Tài chính- Ngân sách phải đúng quy trình, quy chế, chu đáo, tỷ mỷ, thận trọng, khách quan. Các ý kiến thẩm tra, đánh giá phải toàn diện, vừa mang tính bao quát, thể hiện vĩ mô, vừa sâu sắc cụ thể. Các nhận định, đánh giá phải thể hiện rõ chính kiến của cơ quan kiểm tra, của các thành viên tham dự Hội nghị thẩm tra, với phân tích và lý giải sâu sắc, có căn cứ xác đáng, có lý lẽ thuyết phục. Nội dung và ý kiến thẩm tra phải giúp cho ĐBQH có cơ sở, có căn cứ để hình thành các ý kiến độc lập và bày tỏ thái độ. Đồng thời, kết quả thẩm tra cần cung cấp các thông tin đa dạng, các ý kiến nhiều chiều, các nhìn nhận, đánh gía từ nhiều phía, các quan điểm khác nhau trong quá trình thẩm tra để QH thảo luận và đưa ra các quyết định.
Bốn là: Việc thảo luận của các ĐBQH tại các kỳ họp phải thật dân chủ, cởi mở, nghiêm túc và thẳng thắn với tinh thần trách nhiệm cao. Để có quyết định đúng và thực chất rất cần bản lĩnh và trí tuệ trong thảo luận và tranh luận, rất cần quan điểm và cách nhìn toàn cục, nhưng rất sâu sát và cụ thể. Các quyết định của QH phải đúng Luật, có tính thực tế và tính khả thi cả trước mắt và lâu dài.
QH quyết định và giám sát NSNN là sự tín nhiệm, tin cậy và ủy thác
Tài chính ngân sách là sức mạnh của một quốc gia và là công cụ quản lý, điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Trong hoạt động tài chính, QH có nhiệm vụ và quyền hạn thảo luận và phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước (NSNN). Quyết toán NSNN là công việc tổng kết, phân tích, đánh giá tình hình, mức độ hoàn thành dự toán ngân sách, chất lượng quản lý ngân sách, tìm nguyên nhân và những bài học kinh nghiệm qua thực hiện ngân sách. Báo cáo quyết toán NSNN là bản tổng kết tình hình thực hiện các khoản thu, chi NSNN một năm tài chính. Quyết toán ngân sách bao gồm thu, chi ngân sách của tất cả các cấp chính quyền từ địa phương đến trung ương trong một năm tài chính. Báo cáo quyết toán NSNN là báo cáo bắt buộc và phải có thuyết minh giải trình số liệu kèm theo. Thuyết minh phải nêu rõ nguyên nhân tăng, giảm của từng chỉ tiêu thu, chi ngân sách so với dự toán đã được quyết định. Đây là căn cứ quan trọng trong việc phân tích, phát hiện những khả năng tiềm tàng để đề ra các quyết định về quản lý, điều hành ngân sách và lập dự toán năm sau hiệu quả hơn. Các chỉ tiêu số liệu trên báo cáo quyết toán NSNN nhà nước là những căn cứ quan trọng để tính toán các chỉ tiêu kinh tế khác phục vụ cho việc đánh giá tổng quát thực trạng tài chính quốc gia và ngân sách, đánh giá hiệu quả đầu tư và chi tiêu của Nhà nước cho các lĩnh vực kinh tế- xã hội. QH chỉ có thể đưa ra quyết định phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước một cách chuẩn xác khi báo cáo quyết toán đã được kiểm toán và có sự xác nhận của kiểm toán.
QH có nhiệm vụ và quyền hạn quyết định các vấn đề kinh tế, các chính sách kinh tế, chính sách ngân sách, dự toán ngân sách, từng loại thu, từng lĩnh vực chi và cơ cấu chi đầu tư phát triển, chi trả nợ, mức bội chi ngân sách nhà nước và các nguồn bù đắp bội chi. QH thảo luận và quyết định về các chỉ tiêu, các chính sách và các giải pháp thực hiện nhiệm vụ kinh tế - xã hội; Quyết định phương án phân bổ ngân sách phù hợp yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, quyết định danh mục các chương trình dự án Quốc gia, các công trình xây dựng cơ bản quan trọng đầu tư từ nguồn ngân sách nhà nước. Đó là nhiệm vụ rất quan trọng, phức tạp- Một nhiệm vụ vừa mang tính cụ thể, vừa thể hiện vai trò điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Thực hiện tốt, có chất lượng nhiệm vụ này sẽ khẳng định vị thế và nâng cao trách nhiệm của QH trước nhân dân và góp phần lành mạnh hóa nền tài chính quốc gia. Và thông qua hoạt động giám sát về kinh tế - tài chính, QH xem xét, đánh giá việc tuân thủ luật pháp kinh tế - tài chính, tính hiệu quả, tính thực tiễn của các chủ trương, giải pháp, các chính sách kinh tế, tài chính, tiền tệ trong đời sống kinh tế - xã hội; Tình hình chấp hành ngân sách, chấp hành kỷ luật tài chính, kỷ luật ngân sách. Chỉ có giám sát thường xuyên, liên tục, toàn diện thì QH mới có đủ căn cứ tin cậy để xem xét, quyết định các vấn đề kinh tế, phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước. Đây là việc khó, phức tạp, nhưng rất trọng đại của QH. Đó cũng là sự tín nhiệm, tin cậy và ủy thác của dân, của cử tri cho những đại biểu của họ ở cơ quan quyền lực cao nhất của nhà nước. Nâng cao chất lượng, hiệu quả và đảm bảo thực quyền của QH trong các quyết định về kinh tế - tài chính đã và đang là đòi hỏi bức xúc của đất nước, của nhân dân, là yêu cầu cấp thiết để tăng cường hiệu lực, hiệu quả của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
PGs. Ts Đặng Văn Thanh
>>Chất lượng, hiệu quả và thực quyền của QH trong quyết định tài chính, ngân sách (Phần cuối) |
| |
