Những vấn đề KT – XH được trình ra QH thảo luận và quyết định khá toàn diện, từ những vấn đề mang tính vĩ mô của nền kinh tế như: Tốc độ và chất lượng tăng trưởng kinh tế, cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, các cân đối kinh tế – tài chính, các vấn đề văn hóa, giáo dục, các vấn đề xã hội... cho đến các vấn đề cụ thể của từng ngành, từng lĩnh vực, từng địa phương. Các báo cáo của Chính phủ về tình hình thực hiện nhiệm vụ kinh tế xã hội, kế hoạch phát triển KT – XH hàng năm được chuẩn bị khá chi tiết và gửi đến ĐBQH trước kỳ họp. Trong kỳ họp, Thủ tướng hoặc Phó thủ tướng Chính phủ thay mặt Chính phủ trình bày những vấn đề chủ yếu và những giải pháp cơ bản để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ KT – XH, nhiệm vụ tài chính và nhiệm vụ ngân sách nhà nước. Các báo cáo ấy không chỉ bằng lời, bằng câu chữ mà kèm theo nhiều biểu, bảng số liệu vừa mang tính tổng hợp, vừa chi tiết; Vừa mang tính tổng hợp khái quát, vừa mang tính giải trình, thuyết minh cụ thể làm căn cứ để ĐBQH thảo luận và quyết định.
Công việc thẩm tra các Báo cáo về KT – XH của Chính phủ đã được các cơ quan của QH tiến hành khá nghiêm túc, thận trọng, chu đáo, theo quy trình đổi mới và ngày càng có chất lượng. Ủy ban Kinh tế và Ngân sách, nay là Ủy ban Kinh tế và Ủy ban Tài chính – Ngân sách với tư cách là cơ quan thẩm tra của QH đã tổ chức nghiên cứu báo cáo của Chính phủ, báo cáo của các ngành; Tiến hành các cuộc giám sát qua báo cáo và giám sát trên thực tế; Tổ chức sưu tầm, thu thập và đánh giá thông tin KT – XH, thông tin kinh tế, tài chính; Tổ chức các phiên họp toàn thể Ủy ban với sự tham gia của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban, các cơ quan của QH, các bộ, ban, ngành để thẩm tra báo cáo của Chính phủ, để đưa ra những nhận định, những đánh giá... Thường thì Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế hạn chế tối đa, không nhắc lại những vấn đề đã được nêu trong báo cáo của Chính phủ, tập trung phân tích và mổ xẻ thực trạng, nguyên nhân và nêu lên những giải pháp, những nhóm giải pháp đột phá, thiết thực. Các báo cáo thẩm tra về tình hình kinh tế xã hội là căn cứ quan trọng mang tính gợi mở, phản biện để QH thảo luận và quyết định. Không ít ý kiến do cơ quan thẩm tra đưa ra đã được Chính phủ tiếp thu, được QH và các cơ quan chức năng đánh giá cao đưa vào nghị quyết của QH.
Các phiên thảo luận về tình hình kinh tế- xã hội tại Kỳ họp của QH được tiến hành công khai, thông tin trực tiếp đến cử tri cả nước. Các ý kiến của ĐBQH vừa mang tính đánh giá, nhận định; Đồng thời cũng đưa ra không ít các kiến nghị, các giải pháp cụ thể, thiết thực. Trong nhiệm kỳ QH XI, lần đầu tiên mọi vấn đề thu, chi ngân sách nhà nước, thu chi ngân sách của từng ngành, từng tỉnh, từng thành phố được đặt lên bàn nghị sự, được đặt công khai trước mỗi ĐBQH, trước cử tri cả nước để cùng bàn bạc, trao đổi. Đây là bước tiến quan trọng trong tiến trình bảo đảm thực quyền của QH trong các quyết định về KT – XH, tài chính và ngân sách.
Tuy nhiên, cũng cần phải thấy, trong thực hiện nhiệm vụ quyết định các vấn đề KT – XH vẫn còn nhiều khó khăn. Nhiều vấn đề kinh tế – tài chính mang tầm chiến lược, vĩ mô chưa được thảo luận đầy đủ và thật thấu đáo, từ các góc độ nhìn nhận khác nhau như: Quan điểm về tăng trưởng kinh tế, chất lượng và hiệu quả tăng trưởng trong một chiến lược dài hạn, các giải pháp cho phát triển kinh tế vùng, ngành động lực; Các cân đối vĩ mô như cân đối cung cầu, cân đối tiền – hàng, cân đối tích lũy – tiêu dùng, cân đối thu – chi ngân sách, cân đối xuất – nhập khẩu, cán cân thương mại, cán cân thanh toán trong nước và quốc tế, vay và trả nợ, bội chi ngân sách và nguồn bù đắp bội chi, vấn đề giảm phát và lạm phát, mối quan hệ giữa phát triển kinh tế với các vấn đề xã hội môi trường...
Thực ra, cũng cần phải nói chính xác là những vấn đề nêu trên được đưa ra bàn thảo tại các kỳ họp của QH, nhưng ý kiến thảo luận chưa nhiều, chưa tập trung, chưa thật sự sâu sắc. QH chưa có những nghị quyết về những vấn đề rất cụ thể nhưng có ảnh hưởng rất quyết định đến sự phát triển kinh tế và xã hội. Có vấn đề KT – XH hầu như chưa được đưa ra và thiếu những thảo luận cần thiết như: Lạm phát, khối lượng tiền trong lưu thông, chính sách lãi suất, tỷ giá, an ninh tài chính, tiền tệ quốc gia... Cũng có thể nói, QH chưa thực hiện đầy đủ quyền quyết định trong toàn bộ các vấn đề KT – XH... Chất lượng quyết định chưa cao, ít nhiều còn mang tính hình thức, chưa thỏa mãn và chưa đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của nhân dân, của cử tri trong cả nước.
Nguyên nhân của tình hình trên có rất nhiều, nhưng một nguyên nhân khá quan trọng là QH thiếu những thông tin tin cậy, thiếu những đánh giá cần thiết, toàn diện mang tính chuyên môn sâu làm căn cứ xem xét và thảo luận trước khi quyết định. QH thảo luận và cho ý kiến về tình hình KT – XH, một mặt trên cơ sở báo cáo của Chính phủ và các cơ quan của Chính phủ, trên cơ sở thông tin thu thập được qua hoạt động giám sát, qua tổng hợp ý kiến của cử tri cả nước; Mặt khác, QH rất cần những thông tin và đánh giá thông tin từ những cơ quan chuyên môn, cơ quan tư vấn độc lập. Thông tin đó có từ nhiều nguồn, nhưng nguồn quan trọng và tin cậy, có giá trị pháp lý là từ báo cáo kết quả kiểm toán nhà nước hàng năm và báo cáo từng cuộc kiểm toán.
PGs. Ts Đặng Văn Thanh
>>Bài 2: Thiết lập quy trình cung cấp thông tin hợp lý
