So với các Kỳ họp trước đó, số lượng các Bộ trưởng, trưởng ngành tham gia trả lời chất vấn không nhiều. Tuy nhiên, thời gian trung bình dành cho mỗi Bộ trưởng, trưởng ngành cũng dừng ở mức 100- 110 phút. Đây là mức hợp lý vừa đủ, bởi nếu dài hơn, dường như dễ dẫn đến sự lặp lại, gây cho cả người chất vấn và trả lời chất vấn cũng như người theo dõi sự mệt mỏi, nhàm chán. Và, trong số 5 Bộ trưởng, trưởng ngành tham gia trả lời chất vấn tại Kỳ họp lần này, có Bộ trưởng Bộ Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam vừa “đối mặt” với ĐBQH trước đó không lâu- tại Phiên họp tháng 3 và tháng 4 của UBTVQH. Có sự trùng hợp như vậy là xuất phát từ những đòi hỏi bức thiết của cuộc sống và căn cứ vào tình hình KT- XH của đất nước để thấy rằng sự xuất hiện của những Bộ trưởng, trưởng ngành này là cần thiết. Lựa chọn người trả lời chất vấn theo tầm quan trọng của vấn đề, chứ không đơn thuần chỉ dựa vào Bộ trưởng này nhận được nhiều câu hỏi, Trưởng ngành kia nhận được ít... Trong những tiêu chí lựa chọn người trả lời chất vấn, cách lựa chọn trên cơ sở sự đòi hỏi của cuộc sống cho thấy rõ ràng hơn một QH hoạt động theo hướng ngày càng tiệm cận gần hơn với mục đích là cơ quan đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân, vì ý chí, nguyện vọng đó mà lên tiếng.
Trong chất vấn và trả lời chất vấn, ĐBQH và Bộ trưởng, trưởng ngành đóng vai trò trung tâm của sự kiện. Nếu nhìn ở góc độ này, không ít ĐBQH và Bộ trưởng, trưởng ngành đã làm được điều này. Trừ một vài chất vấn nhầm địa chỉ hay sợ Bộ trưởng chưa hiểu hết câu hỏi nên cứ phải dẫn giải hơi dài một chút, nhiều đại biểu đã chọn vấn đề khá đích đáng. Có một số đại biểu nêu câu hỏi rất sắc sảo, có chiều sâu và đi vào bản chất vấn đề- Chủ tịch QH Nguyễn Phú Trọng tổng kết. Trong bối cảnh, đại biểu cứ hỏi, Bộ trưởng cứ quanh co, thậm chí là nhất quyết trách nhiệm trước những bức xúc cụ thể là của các Bộ, ngành khác chứ không phải của Bộ mình, của mình thì một số câu hỏi sắc sảo, có chiều sâu và đi vào bản chất vấn đề của một số đại biểu là sự lập lại trật tự, là đưa sự việc trở về đúng với cái nó đang là. Sau nhiều lượt đại biểu đứng lên mà trách nhiệm của Bộ Kế hoạch và Đầu tư trong vấn đề lạm phát vẫn như lơ lửng đâu đó trong không gian, thay vì hỏi, ĐB Trần Du Lịch (TP Hồ Chí Minh) trực diện: Nguyên nhân sâu xa của lạm phát là vấn đề cơ cấu kinh tế. Còn các giải pháp tiền tệ chỉ là nhất thời, là giọt nước làm tràn ly. Về cơ cấu kinh tế, gốc là vấn đề cơ cấu đầu tư. Vấn đề này, Tổng tham mưu của Chính phủ là Bộ Kế hoạch và Đầu tư chứ không phải Bộ nào khác. Tôi đề nghị Bộ trưởng nên thấy rõ trách nhiệm trong giải quyết bài toán về cơ cấu để giải quyết từ gốc vấn đề lạm phát. Nếu cứ đổ tội cho ngân hàng với các biện pháp tiền tệ và siết chặt tiền tệ dẫn nền kinh tế đến mất thanh khoản thì coi chừng giống như giải khát bằng thuốc độc... Bức xúc với việc Bộ Kế hoạch và Đầu tư hết đổ trách nhiệm cho các Bộ, ngành khác lại khẳng định đã Báo cáo Thủ tướng..., ĐB Vũ Hoàng Hà (Bình Định) thẳng thắn: Trách nhiệm của Bộ Kế hoạch và Đầu tư là cơ quan tham mưu cho Chính phủ như thế nào? Chứ bây giờ (đứng trước tình hình lạm phát, đầu tư dàn trải, công tác dự báo về tình hình KT- XH kém...) lại đổ cho các thành viên Chính phủ và Thủ tướng là chưa thỏa đáng. Tiếp đó, trong phần chất vấn của Bộ trưởng Bộ Công thương, lại là sự xuất hiện của ĐB Trần Du Lịch với sau một năm sáp nhập, Bộ Công thương đã thay đổi phương thức quản lý gì, tổ chức ra sao? Hay chỉ là phép cộng của 2 Bộ lại?...
Tất nhiên, làm nên thành công của các phiên chất vấn không thể không nhắc tới vai trò quan trọng của chủ tọa điều hành các phiên chất vấn. Tiếp tục cách làm từ Kỳ họp QH trước đó, trong các phiên chất vấn và trả lời chất vấn tại Kỳ họp lần này, chủ tọa đề nghị các ĐBQH và Bộ trưởng, trưởng ngành tuân thủ chặt chẽ yêu cầu về mặt thời gian. Các Bộ trưởng, trưởng ngành chỉ báo cáo bằng văn bản 15 phút thôi, còn bao nhiêu vốn liếng dành để khi đại biểu hỏi thì trả lời. Bước vào những phần trả lời chất vấn cụ thể là những yêu cầu cụ thể như bớt thưa gửi đi để tiết kiệm được mấy giây (đối với Bộ trưởng Bộ Công thương); Hay, những đề nghị đại biểu nêu câu hỏi, không diễn giải... Chặt chẽ là thế, nhưng không cứng nhắc. Thời gian dự kiến dành cho Bộ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội Nguyễn Thị Kim Ngân đã hết, nhưng vẫn còn đại biểu mong muốn được chất vấn trực tiếp và xét thấy cần thiết, chủ tọa sẵn sàng du di thời gian. Và, sự xét cần thiết ở đây là gì- đó là lĩnh vực lao động, thương binh và xã hội mà ĐBQH đề cập liên quan đến đời sống hàng ngày, hàng giờ của đông đảo người dân, trong đó có những nhóm người vẫn được gọi là “yếu thế” trong xã hội nên xin mời các đại biểu nào đã đăng ký tiếp tục nêu câu hỏi...
Thời gian trên nghị trường dành cho mỗi Bộ trưởng, trưởng ngành là hữu hạn. ĐB hỏi ngắn và không diễn giải. Bộ trưởng đi thẳng vào vấn đề, không vòng vo, né tránh. Nghe tưởng đơn giản, nhưng để đáp ứng được những nhu cầu như trên thực không dễ. Bởi, xu hướng trách nhiệm là trách nhiệm của tập thể, của cả hệ thống chính trị hay lỗi này có nguyên nhân do cơ chế là tất yếu và bình thường. Vả chăng nếu có cơ hội để không đề cập đến 2 từ trách nhiệm thì tội gì lại vạch áo cho người xem lưng...
Còn nhớ, tại QH Khóa XI, việc lần đầu tiên Thủ tướng Phan Văn Khải tham gia trả lời chất vấn trước QH, các ĐBQH được ghi dấu như một bước tiến, tăng thêm sự cởi mở, công khai và dân chủ trong phương thức hoạt động của QH, tăng sự gắn kết giữa Chính phủ, Quốc hội và nhân dân. Từ đó đến nay, hình ảnh Thủ tướng cùng với các Tư lệnh lĩnh vực sát cánh bên nhau trong các phiên chất vấn và trả lời chất vấn đã không còn xa lạ. Hơn cả một hình ảnh đẹp- bởi đó là biểu hiện sinh động của sự cộng đồng trách nhiệm, của những nỗ lực trong việc cùng với QH, ĐBQH làm cho các cơ quan trong bộ máy Nhà nước mạnh thêm lên. Tương tự như vậy, tại Kỳ họp lần này, nếu các chất vấn dành cho Bộ trưởng, trưởng ngành tập trung vào những vấn đề thuộc chức năng, nhiệm vụ của từng Bộ trưởng, trưởng ngành thì gần 1 giờ đồng hồ báo cáo, giải trình thêm của Tổng tư lệnh Chính phủ- Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng- đã cung cấp cho ĐBQH một cái nhìn tổng thể hơn về những vấn đề mà cử tri và ĐBQH quan tâm. Đó là về điều chỉnh chỉ tiêu tăng trưởng GDP và chỉ số lạm phát năm 2008; Về rà soát, sắp xếp lại các dự án đầu tư; Về tiết kiệm chi thường xuyên từ nguồn ngân sách; Hoạt động của các Tập đoàn kinh tế, Tổng công ty Nhà nước; Giải pháp giảm nhập siêu; Chủ trương điều hành giá cả, bảo đảm an ninh lương thực và cải thiện đời sống nhân dân... Những giải trình chi tiết đó góp phần lấp vào những nội dung mà Bộ trưởng, trưởng ngành còn né tránh hoặc giải trình chưa rõ. Không những thẳng thắn thừa nhận những thực trạng mà ĐBQH phản ánh, giải trình của Thủ tướng còn đưa ra một loạt những việc mà Chính phủ đã, đang và sẽ làm nhằm khắc phục những khó khăn, vướng mắc nảy sinh đó; Đồng thời thực hiện cho được mục tiêu kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội và phát triển bền vững...
Giữa nói được và làm được bao giờ cũng có một khoảng cách. Mong rằng, khoảng cách này đừng quá xa nhau...
2 trên 5 Bộ trưởng, trưởng ngành là những người lần đầu tiên tham gia trả lời chất vấn. 3 người còn lại là người cũ. Thậm chí trong tổng số 5 Bộ trưởng, trưởng ngành tham gia trả lời chất vấn tại Kỳ họp lần này, vừa mới đây thôi- tại Phiên họp tháng 3 và tháng 4 của UBTVQH- 2 Bộ trưởng, trưởng ngành đã đối mặt với các ĐBQH. Chưa vẹn mười. Chưa hẳn đã là thanh thoát. Tuy nhiên, ở một lĩnh vực phức tạp, nhạy cảm và liên quan đến nhiều đối tượng yếu thế như lao động, thương binh và xã hội, chúng ta đã bắt gặp ở vị Tư lệnh lĩnh vực này bản lĩnh cần có của một chính khách trong lần đầu tiên trình diễn trước QH, ĐBQH- Sắc sảo, tự tin và kiên quyết trong bảo vệ chính kiến của mình. Dẫu phần trả lời của Bộ trưởng chưa làm hài lòng tất cả các ĐBQH và nội dung trả lời cũng không nằm ngoài những văn bản luật, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, trách nhiệm liên ngành..., nhưng trong nhiều tình huống, giữa Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Ngân và ĐBQH là sự chủ động đối thoại thẳng thắn, dứt khoát. Tôi chưa thỏa mãn với trả lời của Bộ trưởng...- ĐB Nguyễn Văn Tuyết (Yên Bái). Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Ngân: Tôi sẽ trả lời bằng văn bản cho đại biểu- Khoảng nửa tháng sau khi kết thúc kỳ họp này, tôi sẽ trả lời cho đại biểu Tuyết về vấn đề này.
QH vừa đi qua một trong những hoạt động quan trọng nhất của Kỳ họp. Và, cử tri mới là những người đánh giá công tâm nhất. Dẫu sao cũng là thêm một lần cơ quan lập pháp thực hiện quyền giám sát tối cao đối với một số chức danh do QH bầu và phê chuẩn. Thêm một lần cho thấy, diễn đàn của QH, đặc biệt là chất vấn và trả lời chất vấn cho thấy đứng trước một vấn đề nóng, rất cần ở ĐBQH hay Bộ trưởng, trưởng ngành cách giải quyết của một cái đầu lạnh.
Ở diễn đàn đó dường như không muốn và không chấp nhận những thứ nếu không nóng, không lạnh thì bạn chỉ âm ấm thôi...
Và, những thứ âm ấm thì không làm hại vòm miệng (Paolo Coelho- “Nỗi ám ảnh”)- nhưng lại là thứ không cần cho cuộc sống chúng ta.
Thái Bình
