Trước mỗi kỳ họp, câu hỏi chất vấn được đại biểu chuyển đến Thường trực HĐND huyện để tổng hợp, lựa chọn và chuyển đến các ngành liên quan yêu cầu trả lời. Phiên họp chất vấn và trả lời chất vấn tại kỳ họp HĐND được phát trực tiếp trên truyền thanh của 19 xã, thị trấn. Đây cũng là hình thức trả lời trực tiếp những ý kiến cử tri còn băn khoăn, chưa đồng tình tại các cuộc tiếp xúc với đại biểu. Các vấn đề được chất vấn tại kỳ họp HĐND cơ bản đã được UBND và các ngành liên quan tiếp thu, giải quyết, được cử tri và nhân dân đồng tình. Tuy nhiên, theo dõi các kỳ họp HĐND huyện gần đây cho thấy, số đại biểu đăng ký tham gia chất vấn chưa nhiều, người chất vấn nêu câu hỏi còn dài, nội dung đơn điệu, chưa mang tính đại diện, chưa tập trung vào những vấn đề nổi cộm trong thực tế. Người trả lời chất vấn đôi khi chưa thấy rõ trách nhiệm, trả lời còn chung chung, thường chỉ giải thích mà không đưa ra được giải pháp cụ thể, không hứa hẹn giải quyết những vấn đề thuộc trách nhiệm của mình.
Kinh nghiệm của HĐND huyện Nghi Xuân cho thấy, để hoạt động chất vấn thực sự có hiệu quả thì đại biểu HĐND phải năng động, không chỉ TXCT theo định kỳ trước và sau mỗi kỳ họp mà cần thường xuyên tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng của cử tri qua cuộc sống hàng ngày. Đại biểu phải nắm vững pháp luật, hiểu biết xã hội, hiểu rõ những băn khoăn, bức xúc của cử tri. Ngoài việc nắm bắt, phân tích thông tin, lập luận thuyết phục để yêu cầu đối tượng trả lời chất vấn phải thừa nhận trách nhiệm, đại biểu phải yêu cầu có giải pháp khắc phục thiếu sót, loại bỏ những biểu hiện tiêu cực, trái pháp luật. Ngoài kiến thức, để chất vấn có hiệu quả đại biểu phải có bản lĩnh, dám nói thẳng, nói thật, không ngại va chạm vì lợi ích chính đáng của Nhà nước, công dân. Để luôn tự tin, có thể chất vấn những người đứng đầu các cơ quan, đơn vị theo luật định, đại biểu phải rèn luyện cách diễn đạt, trình bày gãy gọn, mạch lạc ý tưởng của mình trước phiên họp. Có như vậy mới đưa ra những câu hỏi buộc người bị chất vấn phải thừa nhận trách nhiệm, “cam kết” giải quyết thiếu sót, bất cập trong điều hành, quản lý ở địa phương.
Trước mỗi kỳ họp HĐND, Thường trực HĐND nên có văn bản định hướng cho đại biểu biết những nội dung cần chất vấn và yêu cầu trả lời chất vấn tại kỳ họp; Đồng thời đề nghị đại biểu có trách nhiệm trong việc nghiên cứu, nắm chắc các vấn đề có tính pháp lý và diễn biến của vấn đề đó trong thực tế, đối chiếu với những nội dung trả lời chất vấn để có thể đối thoại trực tiếp sau khi nghe đại biểu các cơ quan, đơn vị trả lời. Đại biểu cũng rất cần sự trợ giúp của Thường trực HĐND để cung cấp thêm thông tin liên quan đến các vấn đề chất vấn. Nếu đại biểu nắm bắt thông tin chưa đầy đủ sẽ khó có thể “bắt bài” khi người trả lời chất vấn vòng vo, né tránh, khiến vấn đề dù được đưa ra diễn đàn nhưng chưa đến cao trào đã phải hạ màn.
Thực tế cũng cho thấy, khi chất vấn và trả lời chất vấn được thực hiện một cách khách quan, với mục đích xây dựng thì sẽ có tác dụng rất lớn trong việc giám sát những mâu thuẫn, vướng mắc đang tồn tại, góp phần quan trọng củng cố sự vững mạnh của chính quyền địa phương.
