Từ đầu nhiệm kỳ đến nay, HĐND 140 xã trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang đã cơ bản thực hiện đúng chức năng giám sát theo luật định. Tại các kỳ họp, Thường trực, các đại biểu HĐND thực hiện quyền giám sát bằng hình thức xem xét các báo cáo của UBND, chất vấn những vấn đề mà cử tri và đại biểu bức xúc. Thời gian giữa hai kỳ họp, Thường trực HĐND tổ chức các cuộc giám sát thường xuyên đối với việc thực hiện nghị quyết HĐND và giám sát chuyên đề tập trung vào các chương trình phát triển KT - XH của địa phương.
Tuy nhiên, quá trình tổ chức giám sát của HĐND cấp xã còn bộc lộ một số hạn chế. Thường trực HĐND một số xã chưa chú trọng việc xây dựng chương trình, kế hoạch, chưa chủ động tổ chức hoạt động giám sát. Phần lớn HĐND cấp xã lúng túng trong xây dựng nội dung, lựa chọn hình thức, tổ chức lực lượng giám sát. Mặt khác, nhiều đại biểu HĐND cấp xã do chưa nắm vững các chính sách, pháp luật liên quan vấn đề phải giám sát, nhất là lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản, thu-chi ngân sách, chương trình mục tiêu... nên việc giám sát tại kỳ họp còn hạn chế, thiếu những ý kiến đánh giá sắc sảo, thuyết phục đối với các báo cáo của UBND; Chất vấn không sâu, không trúng vấn đề trọng tâm của địa phương. Trong giám sát chuyên đề, việc tổ chức lực lượng giám sát không bảo đảm, thường chỉ có Thường trực HĐND cấp xã làm nòng cốt, một số đại biểu làm thành viên, không trưng tập được cán bộ chuyên môn có hiểu biết sâu về lĩnh vực giám sát cho nên chất lượng, hiệu quả giám sát thấp. Quá trình giám sát, nhìn chung đại biểu HĐND cấp xã chưa đánh giá đúng được kết quả thực hiện nghị quyết của HĐND đề ra cũng như những tồn tại, thiếu sót trong quá trình thực hiện.
Thực tế ở các địa phương, có rất nhiều vấn đề cần xem xét, đôn đốc thực hiện và chấn chỉnh để đi đúng “quỹ đạo”, nhưng một số HĐND cấp xã tổ chức quá ít cuộc giám sát, có xã trong cả năm không tổ chức giám sát. Nội dung hoạt động giám sát của HĐND các xã chưa toàn diện, các cuộc giám sát chưa đi sâu những lĩnh vực mà dư luận xã hội có nhiều bức xúc như xây dựng cơ bản, quản lý đất đai, điều hành và quản lý ngân sách địa phương...
Việc tổ chức giám sát chưa đúng quy trình: có xã tiến hành giám sát không có kế hoạch, không có quyết định thành lập Đoàn, chỉ có biên bản giám sát mà không ra kết luận giám sát; Nội dung giám sát chưa cụ thể, việc đôn đốc UBND và các ngành khắc phục những kiến nghị của Đoàn giám sát thiếu kiên quyết.
Nguyên nhân của những hạn chế trên là do cơ cấu tổ chức và trình độ đại biểu HĐND cấp xã chưa phù hợp, chưa đáp yêu cầu thực tế. Thường trực HĐND cấp xã có 2 người, nhưng chỉ có Phó chủ tịch HĐND hoạt động chuyên trách còn Chủ tịch thường là Bí thư Đảng uỷ kiêm nhiệm. HDNĐ cấp xã lại không có các ban và không có cán bộ giúp việc. Vì vậy, không có đủ nhân lực để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo luật định. Mặt khác, đại biểu HĐND cấp xã được bầu theo cơ cấu, việc lựa chọn đại biểu chủ yếu đại diện cho các tầng lớp xã hội, do đó trình độ chuyên môn của đại biểu không đồng đều. Hạn chế về kiến thức pháp luật, xã hội, lại ít thông tin nên khi tổ chức các cuộc giám sát chuyên đề, đại biểu HĐND tham gia Đoàn giám sát nhưng chưa hiểu hết chính sách, quy định của pháp luật liên quan đến vấn đề giám sát, đặc biệt là giám sát thu, chi ngân sách nhà nước, công tác đầu tư xây dựng cơ bản, các dự án thuộc các chương trình KT - XH được triển khai trên địa bàn... Vì thế giám sát không sâu, kiến nghị không trúng, cuộc giám sát mang tính hình thức.
Hạn chế trong hoạt động giám sát của HĐND cấp xã còn do mối quan hệ giữa HĐND cấp xã với các cơ quan trong hệ thống chính quyền các cấp: cơ cấu HĐND 3 cấp không phải là hệ thống dọc nên việc hướng dẫn, kiểm tra, đánh giá kỹ năng hoạt động của HĐND, Thường trực HĐND, Tổ đại biểu HĐND không thuận lợi như UBND. Thường trực HĐND tỉnh đã quan tâm tập huấn cho Thường trực HĐND cấp xã một số chuyên đề về quy trình tổ chức các hoạt động HĐND, nhưng nội dung không sâu, chưa đáp ứng yêu cầu cụ thể của từng lĩnh vực ở cơ sở, cho nên ít có tác dụng, không nâng cao chất lượng chuyên môn, kỹ năng giám sát cho đại biểu HĐND cấp xã. Trong mối quan hệ với HĐND cấp huyện, HĐND cấp xã thường chỉ tham gia giao ban hàng quý giữa Thường trực HĐND 2 cấp, nên việc phối hợp trong hoạt động giám sát cũng rất hạn chế. Trên thực tế, HĐND cấp xã hoạt động tương đối độc lập, mối liên hệ giữa UBND cấp huyện với HĐND cấp xã chưa được cụ thể hoá bằng luật cho nên khó vận dụng ở cơ sở.
Những nguyên nhân chủ quan và khách quan trên dẫn đến những hạn chế trong hoạt động của HĐND cấp xã, vấn đề đặt ra là phải điều chỉnh, bổ sung Luật Tổ chức HĐND và UBND, Quy chế hoạt động HĐND, thành lập các ban HĐND cấp xã để giúp Thường trực HĐND trong việc giám sát, thẩm tra các báo cáo, đề án và dự thảo nghị quyết của UBND trình kỳ họp. Mặt khác, cần tăng kinh phí hoạt động cho HĐND cấp xã, bố trí thêm chức danh cán bộ Văn phòng HĐND cấp xã để giúp việc cho Thường trực HĐND. Đặc biệt, để khắc phục những hạn chế trong nhận thức, khả năng thực hiện nhiệm vụ của đại biểu, cần tăng cường công tác bồi dưỡng, tập huấn, cung cấp đầy đủ thông tin cho đại biểu; Đồng thời cần quan tâm đầu tư cơ sở vật chất và các phương tiện thiết yếu cho HĐND cấp xã hoạt động. |
