PV: Đã tham gia 2 Khóa QH, Ông có thể lý giải: tại sao ĐBQH tiếp xúc cử tri vẫn còn nặng tính hình thức, các cuộc tiếp xúc thường theo một mô típ định sẵn?
ĐB Nguyễn Ngọc Minh: Đó là hạn chế trong hoạt động tiếp xúc cử tri của ĐBQH. Theo Luật thì chủ thể tiếp xúc cử tri là đại biểu dân cử, có nhiều cấp, nhưng thông thường, các Đoàn ĐBQH chỉ tiếp xúc ở cơ sở nên có tình trạng trùng lặp ý kiến, phản ánh của cử tri ở các điểm tiếp xúc về những sự việc rất cụ thể, trùng lặp về cả nội dung lẫn cách thức tổ chức. Thực tế, cử tri tin tưởng ĐBQH nhiều, nhưng ngược lại, vai trò, trách nhiệm và quyền hạn của ĐB dân cử nói chung và ĐBQH nói riêng còn hạn chế nên vẫn không thể giải quyết được ngay những bức xúc của cử tri.
PV: Phải chăng tiếng nói của ĐBQH (tất nhiên không phải là tất cả các ĐBQH) với các cơ quan chức năng chưa đủ sức nặng nên đã hạn chế hiệu quả của hoạt động tiếp xúc cử tri?
ĐB Nguyễn Ngọc Minh: Đúng là chưa có sức nặng. Điều này là do chế tài trong luật chưa rõ ràng. Đơn cử như nhu cầu, kiến nghị của ĐBQH chuyển đến các cơ quan pháp quyền không được giải quyết thì chế tài cho những trường hợp này là chưa cụ thể, chi tiết khiến ĐB không có căn cứ vững chắc để theo đuổi sự vụ. Nhiều ĐBQH cảm thấy nhàm chán vì đi lại nhiều lần mà không giải quyết được... Và thực tế thì sự đeo bám trách nhiệm của ĐB lại chưa cao. Nhất là các ĐB hiện nay đa phần là kiêm nhiệm nên thời gian dành cho tiếp xúc cử tri cũng còn hạn chế rất nhiều.
PV: Tiếp xúc cử tri là trách nhiệm của ĐBQH, là cách để ĐBQH xây dựng hình ảnh và lòng tin với cử tri. Có lẽ chúng ta cần nhấn mạnh tới hai từ: trách nhiệm!
ĐB Nguyễn Ngọc Minh: Đối với ĐBQH nói riêng và ĐB dân cử nói chung, để lấy được lòng tin của cử tri trong việc thực hiện trách nhiệm của mình, trước hết cần phải tham gia đầy đủ các cuộc tiếp xúc cử tri. Không những thế, ĐB cũng nên tự mình đặt ra các cách thức tiếp xúc kịp thời, hiệu quả hơn như tiếp xúc với nhóm cử tri hoặc nhóm đối tượng cụ thể ... Điều này vừa giúp ĐB thể hiện quyền, chức năng và sự linh hoạt trong việc tìm đối tượng để thực hiện tiếp xúc. ĐB không nên lúc nào cũng phụ thuộc vào kế hoạch tổ chức của Đoàn ĐBQH, của Mặt trận Tổ quốc vì vô hình trung sẽ làm hạn chế quyền hạn của chính ĐBQH.
PV: Các cuộc tiếp xúc cử tri thường diễn ra theo một “kịch bản, có đúng không, thưa Ông?
ĐB Nguyễn Ngọc Minh: Thực tế tiếp xúc cử tri nhiều năm cho thấy hiếm có các cuộc tiếp xúc theo sắp đặt trước. Chỉ có điều số lượng cử tri được mời không nhiều, do ở cơ sở có tình trạng bầu và lựa chọn một số cử tri tham gia các cuộc tiếp xúc cử tri. Điều này là có thật. Thế nên mới có chuyện ĐBQH kiêm nhiệm còn cử tri chuyên trách dẫn đến các vẫn đề được tiếp xúc không trúng với ý nguyện của đa số cử tri. Để xóa bỏ tình trạng này, tạo hiệu quả cao hơn, ĐB cần tiếp xúc rộng rãi hơn để tất cả cử tri có nguyện vọng, đề đạt với ĐBQH đều có cơ hội được gặp gỡ và bày tỏ. Đó là quyền của cử tri, quyền đặt vấn đề với ĐB của mình.
PV: Vậy có chế tài, ràng buộc nào giữa ĐBQH với cử tri hay không, khi chính những lá phiếu của cử tri quyết định sự có mặt của ĐBQH trong cơ quan lập pháp? Có thể ĐBQH phải dành thời gian nhiều hơn, đầu tư có chiều sâu hơn để gắn bó với cử tri hơn?
ĐB Nguyễn Ngọc Minh: Cử tri hoàn toàn có quyền quyết định sự có mặt hay không có mặt của ĐB trong mỗi nhiệm kỳ QH. Nếu cử tri có trình độ, nhận thức đầy đủ sẽ không bằng lòng với những ĐBQH nói riêng và ĐB dân cử nói chung, những người do họ bầu ra để đại diện cho ý chí, nguyện vọng của họ, thay mặt họ trong các cơ quan Nhà nước, mà họ lại không gặp được ĐB sẽ dễ dẫn đến sự bất bình. Chế tài đã có, đó là hàng năm, ĐBQH phải báo cáo kết quả hoạt động của mình trước cử tri. Nếu làm đúng quy định này sẽ tạo điều kiện nâng cao trách nhiệm của ĐB và cử tri có quyền giám sát hoạt động của ĐB. Tuy nhiên, quy định này rất chung chung, bởi lẽ là mỗi ĐB cùng lúc chỉ có thể tiếp xúc cử tri ở một điểm chứ cùng lúc không thể tiếp xúc ở nhiều điểm được. Thế nên mới có chuyện cử tri nơi này công nhận ĐB đã hoàn thành nhiệm vụ, đã có báo cáo, tiếp xúc, nhưng cử tri nơi khác lại nói không. Đó là cái khó và cũng là bất cập rất lớn đối với ĐBQH.
PV: Vậy theo Ông, hoạt động tiếp xúc cử tri cần được đổi mới như thế nào?
ĐB Nguyễn Ngọc Minh: Luật pháp đã quy khá định rõ và đầy đủ. Vấn đề là phụ thuộc chủ yếu vào cách thức tổ chức, phụ thuộc vào nhiệt huyết của ĐBQH. Việc tiếp xúc cử tri của ĐBQH nói riêng và ĐB dân cử nói chung cần phải thường xuyên hơn, hình thức phong phú hơn, không gò bó trong việc phải có sự phối hợp giữa cơ quan này cơ quan nọ, hay điều kiện để tổ chức cho ĐBQH đi tiếp xúc, tùy thuộc vào thời gian, vào kế hoạch tổ chức của Đoàn ĐBQH... Có sự ràng buộc chưa hợp lý đang diễn ra là tại các điểm tiếp xúc của ĐBQH, kể cả tiếp xúc của cá nhân ĐBQH cũng phải có Mặt trận Tổ quốc đứng ra phối hợp thì mới tổ chức tiếp xúc được. Không phủ nhận là có cơ quan này tham gia sẽ tạo ảnh hưởng tốt, nhưng không có nghĩa là tiếp xúc cử tri của ĐBQH lại phụ thuộc quá nhiều vào Mặt trận Tổ quốc sẽ làm mất tính chủ động, linh hoạt của ĐBQH.
PV: Vâng, Luật cho phép ĐBQH tự tổ chức tiếp xúc cử tri, nhưng thực tế thì không nhiều ĐBQH làm được điều này, tại sao, thưa Ông?
ĐB Nguyễn Ngọc Minh: Pháp luật đã quy định ĐBQH có thể tiếp xúc với nhóm đối tượng hay tiếp xúc cử tri tại nơi công tác hoặc xuống cơ sở gặp gỡ công dân... Vấn đề là ĐBQH có dành nhiều thời gian và thể hiện đúng, đủ trách nhiệm với cử tri không? Thực tế, rất ít ĐB làm được điều này vì những lý do như thời gian không cho phép, cùng lúc không thể đáp ứng nhu cầu về phương tiện, tài chính... Hơn nữa, vấn đề còn ở chỗ không phải ĐBQH nào cũng được trang bị đầy đủ kiến thức về pháp luật, nắm bắt tường tận tình hình KT-XH của địa phương ... nên khi cử tri phản ánh ĐB chỉ biết nghe mà không có trao đổi, giải thích cho cử tri cũng khiến ĐBQH e ngại. Trong khi, phần lớn ĐBQH là kiêm nhiệm, tham gia hoạt động trên nhiều lĩnh vực nên không đủ điều kiện về thời gian cũng như tâm huyết. Hoạt động tiếp xúc cử tri chờ đợi nhiều vào tâm huyết của ĐB. Tôi đã từng qua nhiều vị trí, nhiều cơ quan nên cũng may mắn có khá nhiều kinh nghiệm thực tế. Do đó, khi xuống tận cơ sở, đi nhiều nơi tiếp xúc cử tri mà không nhất thiết phải theo một kịch bản có sẵn nhưng mọi vấn đề vẫn được giải quyết thỏa đáng.
PV: Đôi khi, nếu đi đến tận cùng vấn đề, để có câu trả lời thỏa đáng cho cử tri, ĐBQH sẽ không tránh khỏi va chạm…
ĐB Nguyễn Ngọc Minh: ĐBQH còn có một nhiệm vụ là phổ biến pháp luật, giải đáp những thắc mắc về pháp luật, điều mà khá nhiều ĐBQH đã lãng quên. Nhiều cử tri, do không hiểu biết đầy đủ pháp luật, đã có những kiến nghị, phản ánh không đúng, phần nhiều vì lợi ích cá nhân. ĐBQH phải thẳng thắn, không ngại đụng chạm ngay với cả cử tri. Bản thân ĐB phải nhận thức được rằng, những kiến nghị của cử tri là đúng luật hay sai luật, là đúng chủ trương chính sách hay chưa - thì sẽ tự tin trước cử tri. Thực tế không phải cứ giải thích đúng là cử tri nghe. Bản thân tôi đã từng bị cử tri trách móc là “vô tích sự”. Những lúc như vậy, ĐBQH phải có bản lĩnh vững vàng, không sợ đụng chạm. ĐBQH đừng lắng nghe từ một phía, đừng ngại đụng chạm với cả cử tri và các cơ quan của pháp quyền, cũng đừng vì lợi ích riêng...
PV: Xin cám ơn Ông!
