Vậy trong thực tế, các Tổ đại biểu HĐND có được phép tổ chức các hoạt động giám sát tập trung trên địa bàn mình ứng cử không? Nếu cho rằng Tổ đại biểu HĐND là một tổ chức do các đại biểu trúng cử ở một hay nhiều đơn vị bầu cử hợp thành, không được phép sử dụng con dấu của HĐND nên không được tổ chức giám sát độc lập thì không thuyết phục. Bởi, Điều 22 Luật Tổ chức HĐND và UBND quy định: Đại biểu HĐND có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân kịp thời chấm dứt những việc làm trái pháp luật, chính sách của nhà nước... có quyền kiến nghị với cơ quan nhà nước về việc thi hành pháp luật, chính sách của nhà nước và những vấn đề thuộc lợi ích chung... Như vậy, Luật đã cho phép đại biểu HĐND được quyền giám sát, để có thể yêu cầu hay kiến nghị về những việc làm trái pháp luật xảy ra trên địa bàn. Vì vậy, Tổ đại biểu HĐND có tổ chức giám sát cũng hoàn toàn phù hợp với quy định của pháp luật. Hơn nữa, hoạt động của Tổ đại biểu HĐND cũng đã được thừa nhận và quy định rõ trong Quy chế hoạt động của HĐND như: phân công đại biểu tiếp dân, chuẩn bị kỳ họp, tổ chức TXCT...
Do luật chưa có quy định cụ thể về hoạt động giám sát của Tổ đại biểu HĐND, nên vấn đề này thường được các đại biểu tranh luận nhiều tại các hội nghị, hội thảo cấp tỉnh, thành phố. Tuy nhiên, căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ của HĐND, quyền và nghĩa vụ của đại biểu HĐND, ngay từ đầu nhiệm kỳ 2004 – 2009, Thường trực HĐND Hà Đông đã họp và thống nhất hướng dẫn bằng văn bản về hoạt động của các Tổ đại biểu HĐND, trong đó có quy định: mỗi quý, Tổ đại biểu HĐND tổ chức ít nhất một cuộc giám sát tập trung. Theo hướng dẫn, trước khi tổ chức giám sát việc thực hiện chính sách pháp luật, nghị quyết HĐND thành phố của cơ quan, đơn vị đóng trên địa bàn đại biểu ứng cử, Tổ trưởng phải báo cáo với Thường trực HĐND thành phố về dự kiến nội dung, thành phần, thời gian, địa điểm giám sát cụ thể; Sau khi được sự nhất trí của Thường trực HĐND thành phố, các Tổ đại biểu HĐND tiến hành giám sát. Sau giám sát, các Tổ đại biểu có văn bản báo cáo Thường trực HĐND về kết quả giám sát, những đề xuất, kiến nghị với cơ quan có thẩm quyền những giải pháp giúp đơn vị được giám sát hoàn thành tốt hơn nhiệm vụ của mình. Trên cơ sở đó, Thường trực HĐND thành phố ra Thông báo kết quả giám sát gửi các thành phần có liên quan để thực hiện.
Hoạt động giám sát của các Tổ đại biểu HĐND thành phố đã góp phần không nhỏ vào kết quả chung mà HĐND đã đạt được và điều quan trọng hơn là phát huy được hiệu quả hoạt động của HĐND trong điều kiện cụ thể. Bởi, hoạt động thường xuyên giữa hai kỳ họp HĐND chính là hoạt động giám sát, nhưng Thường trực HĐND không thể liên tục tổ chức các hoạt động giám sát tập trung. Do vậy, việc hướng dẫn để các Tổ đại biểu HĐND tổ chức hoạt động giám sát là rất phù hợp, góp phần giúp HĐND giám sát toàn diện mọi lĩnh vực KT – XH... trên địa bàn. Hơn nữa, việc tổ chức hoạt động giám sát chính là duy trì hoạt động của các Tổ đại biểu trong thời gian giữa hai kỳ họp. Tổ đại biểu được hoạt động thường xuyên, hiệu quả thiết thực hơn, không thụ động chờ đến trước và sau kỳ họp mới tổ chức TXCT, phân công tiếp dân hay tham gia nghiên cứu pháp luật... Thực tế cho thấy, quy định: “Tổ đại biểu HĐND họp ít nhất mỗi quý một lần để bàn kế hoạch công tác cần được vận dụng linh hoạt, nếu không hoạt động của Tổ đại biểu có thể sẽ chỉ là hình thức.
Hiện nay, nhiều Tổ đại biểu HĐND các cấp chưa phát huy hết vai trò, trách nhiệm của mình. Hạn chế này do nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân là do Luật chưa có những quy định cụ thể phù hợp với thực tiễn. Nguyên nhân chủ quan là khả năng điều hành, đôn đốc hoạt động Tổ đại biểu của Thường trực HĐND còn hạn chế; Trình độ, năng lực của Tổ trưởng, kiến thức về luật pháp của mỗi đại biểu HĐND chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra.
Kết quả hoạt động của Tổ đại biểu HĐND phản ánh chất lượng hoạt động của từng đại biểu và hoạt động của HĐND. Vì vậy, để nâng cao chất lượng hoạt động của các Tổ đại biểu HĐND, QH cần nghiên cứu, bổ sung vào Luật Tổ chức HĐND và UBND chức năng giám sát của Tổ đại biểu HĐND các cấp, làm cơ sở pháp lý khi HĐND triển khai hoạt động này. Khi quyết định số lượng thành viên Tổ đại biểu, chức danh Tổ trưởng, Phó tổ trưởng tổ đại biểu, Thường trực HĐND các cấp phải căn cứ vào tình hình thực tế của địa phương, trình độ năng lực của đại biểu, để khi điều hành hoạt động đạt hiệu quả cao. Quá trình hoạt động, Thường trực HĐND phải thường xuyên đôn đốc, kiểm tra hoạt động của các Tổ đại biểu, đặc biệt phải quan tâm bồi dưỡng nâng cao kiến thức, kỹ năng hoạt động cho đại biểu. Như vậy, hoạt động của Tổ đại biểu sẽ thực sự hiệu quả, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của HĐND.
