Cách đây một đôi năm xuất hiện ý kiến cho rằng, HĐND ban hành quá nhiều nghị quyết trong một kỳ họp. Nhiều, hay ít nghị quyết quả thực là điều rất khó đánh giá. Bởi sự đa dạng và biến đổi không ngừng của cuộc sống cũng như mong muốn chính đáng của mỗi người dân về một tương lai tốt đẹp hơn thường đặt ra rất nhiều vấn đề cần giải quyết. Sẽ là rất tốt, nếu HĐND của một địa phương ban hành được nhiều nghị quyết, và tất cả những nghị quyết đó được triển khai hiệu quả.
Tuy nhiên, điều này có vẻ không dễ xảy ra trong thực tế vì điều kiện hoạt động cũng như các nguồn lực của HĐND hiện chưa cho phép. Nỗi lo về việc HĐND ban hành quá nhiều nghị quyết do đó có lẽ hàm ý cảnh báo một rủi ro: nếu các nghị quyết do HĐND ban hành không được thực hiện nghiêm túc và hiệu quả, HĐND sẽ mất “tính thiêng” của mình.
Các giải pháp nâng cao chất lượng các nghị quyết do HĐND ban hành đã được bàn thảo kỹ càng và sáng rõ ở rất nhiều các cuộc họp, hội nghị của cơ quan dân cử. Có những giải pháp liên quan đến cơ chế, chính sách cần thời gian để điều chỉnh. Nhưng bằng cách tạo thế chủ động trong suốt quá trình ban hành nghị quyết, HĐND vẫn có thể đảm bảo hơn nữa tính khả thi của nghị quyết khi được ban hành.
HĐND có 3 căn cứ để lựa chọn vấn đề ban hành nghị quyết. Thứ nhất, từ yêu cầu thể chế hóa, cụ thể hóa các văn bản quy phạm pháp luật của cấp trên. Thứ hai, xuất phát từ kết quả giám sát thường xuyên, giám sát chuyên đề, hoạt động tiếp xúc cử tri... của HĐND, Thường trực HĐND, các Ban HĐND và đại biểu HĐND. Thứ ba, do UBND, UB Mặt trận Tổ quốc và các ngành chuyên môn đề nghị. Khi dự kiến Chương trình xây dựng nghị quyết hàng năm, HĐND có thể so sánh, đối chiếu các đề nghị ban hành nghị quyết của nguồn thứ nhất và nguồn thứ ba với nguồn thứ hai- là những gì HĐND trực tiếp mắt thấy tai nghe, để có những lựa chọn sát với yêu cầu thực tế nhất.
Để tránh một vài trường hợp tế nhị, Đảng đoàn HĐND, Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND có thể tham mưu cho Ban Thường vụ bổ sung quy chế hoạt động theo hướng tất cả những vấn đề, nội dung thuộc thẩm quyền quyết định của HĐND (theo luật định), trước khi Ban cán sự Đảng UBND trình Ban thường vụ đều phải có ý kiến thẩm tra của Thường trực HĐND, các ban HĐND. Tại Hội nghị Thường trực HĐND các tỉnh, thành phố Nam Trung Bộ và Tây Nguyên lần thứ 13 (tháng 10.2008), Phó chủ tịch HĐND tỉnh Khánh Hòa Trần An Khánh cho biết, từ khi Khánh Hòa có quy chế này, các nghị quyết, đề án HĐND tỉnh thông qua có chất lượng và tính khả thi cao do đã được Thường trực HĐND, các ban HĐND tham gia, cho ý kiến suốt từ khi xây dựng cho đến các giai đoạn sau này.
Trưởng ban Kinh tế- Ngân sách HĐND Thái Nguyên Nguyễn Văn Mùi cho biết, khi xem xét các dự thảo nghị quyết, ông luôn đặt ra một câu hỏi với Sở Tài chính: Có nguồn không? Nếu câu trả lời là không, sẽ gác lại dự thảo nghị quyết đó. “Các quyết định của HĐND không thể ban hành cảm tính, mà phải có đủ các nguồn lực tài chính, nhân lực mới đi vào cuộc sống được. Nghị quyết nếu chỉ được ban hành cho có, thì e rằng HĐND sẽ mất thiêng”- vị trưởng ban, từng có thâm niên tham mưu cho ủy ban, rất rành rẽ chuyện tài chính nói. Với cách làm này, khá nhiều nghị quyết của HĐND tỉnh Thái Nguyên trong lĩnh vực kinh tế- xã hội đã được triển khai có hiệu quả trong thực tế.
Đại diện cho người dân, HĐND các cấp còn việc nào quan trọng và “phải phép” hơn là “nghĩ cho dân” thể hiện qua việc nghiên cứu tác động của chính sách lên các tầng lớp người dân trước khi đưa ra những quyết định quan trọng ở địa phương mình. Đây vốn là một việc khó, lại càng khó hơn khi nhiều dự thảo nghị quyết gửi tới các ban chậm so với thời gian quy định làm cho các ban không có đủ thời gian và điều kiện để thực hiện tốt việc thẩm tra. Bên hành lang kỳ họp Quốc hội thứ 5 vừa qua, một ĐBQH, đồng thời là đại biểu HĐND than: Ai cũng biết trước khi ban hành một chủ trương, chính sách nào có tác động tới người dân, cần tổ chức điều tra, khảo sát kỹ lưỡng những tác động tiêu cực có thể có và đề ra các giải pháp khắc phục hoặc ít ra là giảm thiểu các tác động ấy; nhưng có dự thảo nghị quyết sát đến ngày khai mạc kỳ họp mới gửi thì làm thế nào đây?
Với tình huống này, nếu các ban của HĐND có sự chủ động từ trước thì cũng không phải khó xử lý. Vì dự kiến các nghị quyết được trình tại kỳ họp có từ khá sớm, các ban của HĐND, cũng như các đại biểu trong quá trình giám sát, tiếp xúc cử tri, làm việc với các sở ngành, có thể dành sự lưu tâm cho những nội dung dự kiến sẽ ban hành nghị quyết và tham vấn ý kiến người dân luôn. Trong trường hợp chưa thể thực hiện khảo sát ý kiến của các đối tượng chịu sự điều chỉnh, có thể lùi việc thông qua dự thảo nghị quyết vào kỳ họp sau- Ủy viên Thường trực HĐND Thái Nguyên Nguyễn Đình Bàng chia sẻ.
Các vấn đề gọi là “bức xúc của cử tri” chỉ có thể thành mệnh lệnh buộc ủy ban phải nghe theo khi nó được HĐND ban hành thành nghị quyết. Ủy ban, dù muốn làm vừa lòng HĐND, thì cũng chỉ có thể làm được khi nghị quyết do HĐND ban hành có tính khả thi. Trong khi chờ đợi những sửa đổi quan trọng hơn về cơ chế, Thường trực HĐND, các ban HĐND và đại biểu hoàn toàn có thể tăng cường sự chủ động trong quá trình ban hành nghị quyết nhằm đảm bảo hơn nữa tính khả thi của nghị quyết khi được ban hành. Đây là việc cần thiết, vì chất lượng nghị quyết là một trong những yếu tố quan trọng quyết định quyền lực của HĐND là hình thức hay có thật.
