PV: Qua giám sát tại 3 tỉnh Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, xin Chủ tịch đánh giá sơ bộ về việc thực hiện Chương trình 135 giai đoạn II ?
Chủ tịch K’sor Phước: Qua giám sát việc thực hiện Chương trình 135 giai đoạn II tại 3 tỉnh Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai vừa qua, có thể thấy bộ mặt nông thôn miền núi đã thay đổi về cơ bản. Cơ sở hạ tầng về giao thông, điện, nước sinh hoạt, thủy lợi, trường học, trạm xá đã được cải thiện, tạo điều kiện cho bà con phát triển sản xuất và nâng cao đời sống. Tỷ lệ hộ nghèo giảm tương đối nhanh, như Lào Cai, Lai Châu giảm là 7 - 8%/năm. Trong sản xuất đã xuất hiện nhiều nhân tố mới, kinh tế nông nghiệp cũng đang chuyển sang mô hình sản xuất hàng hóa. Lào Cai đã xây dựng được nhiều mô hình sản xuất mang lại giá trị 40 - 50 triệu đồìng/ha/năm. Kết quả này đã giải quyết những vấn đề cấp bách của nông thôn vùng sâu, vùng xa.
Tuy nhiên cũng phải thấy rằng tỷ lệ hộ nghèo có giảm mạnh nhưng chưa bền vững. Phương thức sản xuất vẫn mang nặng tính thuần nông, chuyển dịch cơ cấu kinh tế chưa rõ nét, xu hướng gắn kinh tế nông nghiệp với cơ chế thị trường còn ít. Tái nghèo có thể xảy ra. Công tác quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở cấp xã gần như chưa được quan tâm nên chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi chưa rõ; việc thay đổi tập quán sản xuất cũ, lạc hậu để xây dựng tập quán mới phù hợp với cơ chế thị trường còn hạn chế. Dân cư còn ở phân tán, rải rác...
PV: Thưa Chủ tịch, Đoàn giám sát thường gặp thuận lợi khi tìm hiểu những kết quả, thành tựu của các địa phương. Nhưng để làm rõ và hiểu rõ những tồn tại, bức xúc, yếu kém- Đoàn giám sát có gặp khó khăn gì không?
Chủ tịch K’sor Phước: Qua giám sát về việc thực hiện Chương trình 135 thì thấy các tỉnh đã chuẩn bị tương đối chu đáo, đầy đủ tài liệu báo cáo với Đoàn giám sát. Nhưng cũng có tỉnh, tuy đã chuẩn bị nhưng cán bộ cơ sở nắm chưa vững, nên khi thể hiện thành văn bản hoặc khi Đoàn yêu cầu cung cấp thêm thông tin- thì vẫn còn lúng túng. Một số nơi chuẩn bị báo cáo còn sơ sài, đơn giản, nắm chưa chắc những chương trình mục tiêu quốc gia khác liên quan đến Chương trình 135 trên địa bàn. Cấp xã, cấp huyện còn lúng túng trong việc xác định các chương trình mục tiêu quốc gia. Sự phối hợp giữa tỉnh, huyện trong quản lý, đánh giá việc thực hiện Chương trình 135 cũng có một số điểm, một số nơi chưa được tốt lắm.
Về địa phương, Đoàn giám sát trực tiếp giám sát, khảo sát, kiểm tra các công trình, các mô hình, các điểm phát triển kinh tế liên quan đến Chương trình 135. Cũng có ý kiến trong Đoàn lo ngại, có thể địa phương không đưa Đoàn giám sát đến những nơi thực hiện không tốt. Có khi Đoàn vẫn chủ động hỏi, đề nghị địa phương đưa đi các công trình khác hoặc tiếp xúc với dân, hỏi dân để tìm hiểu rõ hơn… Ví dụ chúng tôi hỏi: các gia đình có biết vì sao lại có tiền hỗ trợ làm nhà, mua trâu, bò phát triển sản xuất hay không? Đoàn giám sát muốn, ngoài việc địa phương bố trí địa điểm giám sát thì sẽ bất ngờ chọn các địa điểm khác nhưng lần này thời gian không có nhiều. Nếu có kinh nghiệm giám sát thì dù địa phương có che giấu các yếu kém, Đoàn giám sát cũng sẽ phát hiện ra.
PV: Có một thực tế là một số địa phương không muốn ra khỏi diện thụ hưởng Chương trình 135. Qua giám sát, Chủ tịch nhìn nhận hiện tượng này như thế nào?
Chủ tịch K’sor Phước: Khi vào diện thụ hưởng Chương trình 135 thì địa phương được hưởng nguồn vốn đầu tư và có chính sách phụ cấp cho cán bộ xã, cán bộ các ngành giáo dục, y tế… Nhiều thôn, xã có tâm lý không tốt là không muốn ra khỏi diện thụ hưởng Chương trình 135. Ở đây, phải nhìn nhận là, vai trò lãnh đạo của chính quyền các cấp phải hết sức nghiêm túc. Phải làm để thoát khỏi đói nghèo, xây dựng đời sống ấm no hạnh phúc chứ không phải muốn …nghèo. Lãnh đạo xã, huyện mà để cho dân trên địa bàn mình đói nghèo thì phải kiểm điểm. Cũng là người Mông, người Thái, người Dao…nhưng tại sao ở nơi khác người ta xóa đói, giảm nghèo được mà địa bàn mình vẫn nghèo? Đó là trách nhiệm của cán bộ lãnh đạo địa phương chứ không phải là vấn đề của dân nữa. Các cấp chính quyền phải năng động, sáng tạo, có chí tiến thủ vươn lên, khắc phục bệnh ỷ lại, tự ti.
Mặc dù các tỉnh có nhiều khó khăn chung, cùng được hỗ trợ, cùng được đầu tư nhưng kết quả đạt được không đồng đều mà có chênh lệch. Ví dụ, tốc độ giảm nghèo của Lào Cai tương đối đều trên diện rộng. Lai Châu có nhiều điển hình trong sản xuất nhưng chưa được phổ biến, nhân rộng. Điện Biên thì tỷ lệ giảm nghèo thấp…Vì vậy, có thể nói vai trò lãnh đạo của cán bộ cơ sở là yếu tố quyết định. Qua kiểm tra thì thấy nhìn chung, đội ngũ lãnh đạo ở cấp tỉnh rất xốc vác, xuống huyện thì có phần lưng chừng, xuống đến xã thì tính tiến thủ hạn chế hơn. Nếu lãnh đạo có tâm lý trông chờ thì người dân cũng như thế. Cái chính là yếu tố nội lực của mỗi địa phương. Có nội lực thì mới hấp thụ được các nguồn đầu tư, hỗ trợ bên ngoài.
PV: Từ thực tế giám sát, Chủ tịch thấy cần phải có những kiến nghị gì với QH, UBTVQH và Chính phủ?
Chủ tịch K’sor Phước: Chương trình 135 giai đoạn II mặc dù về cơ bản đã đạt được những mục tiêu đặt ra nhưng những địa bàn được thụ hưởng so với cả nước vẫn còn rất nhiều khó khăn và có bước phát triển thấp so với cả nước. Theo tôi, nếu theo lộ trình đến cuối năm 2010 kết thúc thì vẫn phải tiến hành tổng kết việc thực hiện chương trình, nhưng sau đó phải có ngay những chính sách hỗ trợ khác trong giai đoạn mới để các địa bàn này phát triển bền vững hơn, đặc biệt là vùng Tây Bắc và vùng biên giới của Tổ quốc. Nếu không thì nguy cơ tái nghèo rất cao. Đảng, Nhà nước phải tiếp tục quan tâm, hỗ trợ vì khoảng cách, chênh lệch giàu nghèo sẽ ngày càng giãn ra. Chính phủ cần tổ chức tổng kiểm tra để tổng kết, đánh giá việc thực hiện Chương trình 135 vào cuối năm 2010. Chính phủ cần đưa ra những quy định về lồng ghép các chương trình mục tiêu trên cùng một địa bàn để phát huy cao nhất hiệu quả của nguồn vốn đầu tư. Qua giám sát thì thấy nguồn lực đầu tư rất lớn nhưng do cách quản lý mỗi nguồn lực khác nhau nên làm phân tán, kém hiệu quả.
PV: Xin cám ơn Chủ tịch!
