Cũng khá lâu rồi phiên họp chất vấn, trả lời chất vấn được phát thanh truyền hình trực tiếp nên việc sắp xếp bố trí chương trình phải rất khoa học, không để hâéng hụt hoặc dồn ép nội dung. Một điều hết sức khó khăn trước đây là ngay trước kỳ họp chưa có chất vấn của đại biểu HĐND gửi đến, nên Thường trực HĐND không thể lập ra chương trình cụ thể cho phiên họp được. Vì vậy, Thường trực HĐND đành thống nhất yêu cầu các ngành trả lời một số ý kiến, kiến nghị của cử tri trực tiếp tại phiên họp. Tại phiên họp này, sau khi các ngành trả lời kiến nghị của cử tri thì đại biểu HĐND chất vấn trực tiếp và các ngành trả lời chất vấn của đại biểu HĐND. Như vậy, phiên họp đã trở thành: “Trả lời ý kiến, kiến nghị của cử tri; chất vấn và trả lời chất vấn”. Cứ như vậy được lặp đi lặp lại trong nhiều năm nay.
Thực tế hiện nay hoạt động của HĐND tại kỳ họp ngày càng đi vào thực chất, đại biểu HĐND thấy rõ trách nhiệm quyền hạn của mình nhiều hơn. Trước và trong phiên họp chất vấn, trả lời chất vấn, nhiều đại biểu HĐND gửi phiếu chất vấn đến Chủ tọa kỳ họp. Nhiều đại biểu HĐND chất vấn trực tiếp UBND và các ngành liên quan tại phiên họp, nhiều kỳ họp dành một phần ba thời gian cho chất vấn, trả lời chất vấn mà các ngành trả lời không hết, vì phiên họp còn đưa nhiều trả lời ý kiến, kiến nghị của cử tri. Do vậy, vấn đề đặt ra là, cần phân biệt trả lời ý kiến, kiến nghị của cử tri với chất vấn và trả lời chất vấn. Theo quy định tất cả các ý kiến, kiến nghị của cử tri được tổng hợp chuyển đến UBND cùng cấp để phân công các ngành trả lời bằng văn bản gửi đến HĐND. Trên cơ sở tổng hợp trả lời của các ngành, trách nhiệm của đại biểu HĐND cần nghiên cứu và bằng nhiều cách để trả lời cho cử tri đúng theo quy định tại Điều 40 Luật Tổ chức HĐND và UBND. Có một thực tế là hiện nay quá nhiều ý kiến của cử tri được tổng hợp gửi lên trước kỳ họp, trong đó cũng có những ý kiến cá nhân cục bộ, thắc mắc, thậm chí có ý kiến chưa xác định được danh tính, địa chỉ mà vẫn đưa lên yêu cầu các ngành trả lời trực tiếp tại kỳ họp thì thật không cần thiết. Điều quan trọng ở đây là các đại biểu HĐND cần nghiên cứu để chất vấn đối với Chủ tịch HĐND, Chủ tịch UBND, các thành viên khác của UBND và các ngành hữu quan. Không lý gì những vấn đề bức xúc trong cử tri, những hạn chế trong thực hiện nhiệm vụ của các ngành, đại biểu HĐND biết mà không chất vấn còn núp sau ý kiến, kiến nghị của cử tri?
Bên cạnh việc nêu cao tinh thần trách nhiệm của các đại biểu HĐND trong hoạt động chất vấn thì vai trò của chủ toạ phiên họp là hết sức quan trọng. Chủ tọa phiên họp cần xem xét điều hành đúng quy định, có hiệu lực thực sự, tránh căng thẳng không cần thiết, nhưng cũng đừng để phiên họp nhàm chán chiếu lệ. Trước phiên họp, chủ tọa cần lựa chọn trong những phiếu chất vấn gửi đến những nội dung chất vấn có phạm vi rộng, nổi cộm, bức xúc, bảo đảm tính khách quan công minh trong yêu cầu bố trí trả lời. Sau khi các ngành trả lời, nếu thấy chưa thoả đáng, đại biểu HĐND có quyền đề nghị HĐND tiếp tục thảo luận tại phiên họp đó hoặc phiên họp khác và xem xét trách nhiệm của người bị chất vấn. Theo Điều 61 Luật Tổ chức HĐND và UBND, khi cần thiết HĐND ra nghị quyết về việc trả lời chất vấn và trách nhiệm của người bị chất vấn. Đây chắc chắn là vấn đề ít xảy ra; nhưng nếu có thì chủ toạ cần nghiên cứu trao đổi để đưa ra đề nghị phù hợp. Kết thúc phiên họp chất vấn, trả lời chất vấn, chủ tọa chỉ cần đánh giá khái quát chất lượng phiên họp, nhận xét vắn tắt trách nhiệm đại biểu HĐND, trách nhiệm của các ngành và khẳng định lại tất cả mọi người bị chất vấn đều phải thực hiện lời hứa, có biện pháp khắc phục giải quyết những nội dung chất vấn và trả lời bằng văn bản trước kỳ họp HĐND sắp đến. Việc tiếp theo là Thường trực HĐND, các ban và đại biểu HĐND giúp HĐND kiểm tra, giám sát tất cả những lời hứa và tiếp thu của các ngành, nếu cần thiết thì các đại biểu HĐND tiếp tục chất vấn gửi đến Thường trực HĐND.
Hoạt động chất vấn trả lời chất vấn của HĐND đã và đang được cử tri đặc biệt quan tâm. Điều đó đòi hỏi HĐND cần nghiên cứu, đổi mới để hoạt động chất vấn ngày càng hiệu quả hơn, góp phần xây dựng chính quyền vững mạnh và thúc đẩy KT-XH của mỗi địa phương phát triển.
Trần Đình Huề
Phó chủ tịch HĐND tỉnh Quảng Bình
