1. Về nhận thức, việc chống thất thoát, lãng phí là một mệnh lệnh của Đảng và của nhân dân, là giảm bội chi ngân sách, tăng tốc độ tăng trưởng GDP, tăng chất lượng của phát triển. Nếu làm tốt thì các thế hệ con cháu mai sau sẽ hưởng rất nhiều, ngược lại thì con cháu phải trả nợ và phải gánh những món nợ, của nợ chất lượng thấp và tuổi thọ ngắn.
Tỷ lệ thất thoát, lãng phí bao nhiêu là quan trọng, cần được đánh giá, nhưng quan trọng hơn là nhận diện mối quan hệ giữa đầu tư dàn trải, kéo dài, nợ đọng, thất thoát và lãng phí, để giải quyết một cách căn cơ và đồng bộ.
Chống lãng phí, thất thoát cũng chính là chống tiêu cực và tham nhũng. Qua giám sát, càng thấy rõ tham nhũng và tiêu cực có địa chỉ cụ thể lộ ra nguyên hình với những chỗ ẩn nấp của chúng. Có nghĩa là chống tham nhũng và chống lãng phí thất thoát tuy hai mà một, và là những nhiệm vụ khả
|
Các ĐB thảo luận tại Hội trường
Ảnh: Trí Dũng |
thi.
2. Tiêu cực, thất thoát trong công tác đấu thầu, trong thực tế có khá nhiều các hình thức gian xảo như chạy thầu, vay thầu, quân xanh, quân đỏ... mà nạn nhân cuối cùng là ngân sách nhà nước, như cử tri vẫn nói vui "ngân sách là chùm kế ngọt A, B trèo hái cả ngày".
Chống tiêu cực trong khâu đấu thầu được không? Ở một số địa phương, UBND tỉnh không sử dụng phương thức chỉ định thâçu mà đưa ra đấu thầu công khai, từ khâu chọn khảo sát, thiết kế đến thi công, giám sát... mặc dù công trình nằm trong diện được phép chỉ định. Nhờ vậy nhiều công trình đã được xây dựng chẳng những đạt chất lượng mà còn tiết kiệm được vốn nhà nước.
Chính phủ cần có những quy định chặt chẽ hơn, toàn diện hơn để đấu thầu không đồng nghĩa với móc ngoặc và tiêu cực, để trả lại cho đấu thầu ý nghĩa tích cực của nó: tìm ra những nhà thầu nghiêm túc, có khả năng đáp ứng các yêu cầu về kinh tế, kỹ thuật, thời gian... Với vốn bỏ thầu có lợi nhất cho ngân sách nhà nước.
3. Bức thiết phải phá vỡ sự khép kín. Tôi còn nhớ tỷ lệ thất thoát mà thanh tra của các bộ, ngành phát hiện ra năm 2004 ước khoảng 0,5%. Năm nay có cao hơn, ước khoảng 1%.
Tại sao tỷ lệ thất thoát mà thanh tra của các bộ, ngành phát hiện thấp đến mức khó tin đến thế? Phải chăng do sự khép kín ở cả hai dây chuyền: một là dây chuyền quy hoạch, kế hoạch và lên dự án; hai là dây chuyền lập dự án, khảo sát thiết kế thẩm định, phê duyệt tiến hành đấu thầu, thi công, kiểm tra giám sát và nghiệm thu?
Với sự khép kín ở hai dây chuyền thì mọi chứng từ, thủ tục đều rất “nghiêm túc”, các khe hở (nếu có) đã được bịt kín. Tỷ lệ thất thoát là 0,5% là đương nhiên, cho đến khi qua báo chí, hoặc có đơn tố giác từ bên trong thì mới nổ ra là 30% - 40% thậm chí còn hơn nữa.
Bộ Kế hoạch và Đầu tư năm 2004 cũng thấy "Cần tổ chức nghiên cứu, bổ sung các cơ chế chính sách theo hướng loại bỏ dần tình trạng khép kín, tách chức năng quản lý nhà nước với chức năng kinh doanh trong xây dựng ở từng bộ, từng tỉnh, thành phố và tất cả các khâu". Không rõ từ 4 năm nay, công việc này đã được thực hiện đến đâu? Tôi kiến nghị cụ thể thêm sớm tách quản lý Nhà nước với tách quản lý doanh nghiệp Nhà nước; tách quản lý Nhà nước với tách quản lý chủ đầu tư.
4. Cần đổi mới những cơ chế quản lý đã làm phát sinh tư tưởng cục bộ, trong quy hoạch cũng như trong sản xuất kinh doanh, đã khuyến khích các địa phương hướng về trung ương để xin chính sách “đặc thù” thay vì khuyến khích các địa phương liên kết với nhau để phát huy thế mạnh của nhau và của vùng để cùng phát triển. Đổi mới những cơ chế này sẽ góp phần không nhỏ giải quyết sự dàn trải trong đầu tư xây dựng cơ bản và bội chi ngân sách.
5. Chất lượng quy hoạch đầu tư xây dựng cơ bản đã được nói đến nhiều. Hiện nay, khái niệm quy hoạch đầu tư phát triển và quy hoạch đầu tư xây dựng cơ bản còn đồng nhất với nhau. Xét cho thấu đáo, quy hoạch đầu tư xây dựng cơ bản chỉ là một bộ phận của quy hoạch của đầu tư phát triển, và quy hoạch đầu tư phát triển, bản thân nó gắn kết với quy hoạch phát triển với quy hoạch sử dụng nguồn lực tài chính quốc gia. Thiết nghĩ, cần phân định Bộ Tài chính hay Bộ Kế hoạch và Đầu tư, hay cả hai bộ cùng chịu trách nhiệm, và phân trách nhiệm như thế nào trước Chính phủ và trước Quốc hội về hiệu quả của việc sư dụng vốn Nhà nước cho xây dựng cơ bản. Tình trạng đổ trách nhiệm cho nhau mỗi khi bàn về bội chi ngân sách cho thấy sự phân định này là bức thiết!
6. QH quan tâm đến khía cạnh pháp luật về đầu tư xây dựng cơ bản là rất đúng. Qua tìm hiêèu một số dự án đầu tư từ ngân sách Nhà nước cho thấy nhiều dự án được xây dựng chưa đủ cơ sở khoa học, đưa ra mức đầu tư thấp, cốt sao “giành” cho được dự án, rồi sau đó, khi “ván (dự án) đã đóng thuyền (ngân sách)”, sẽ yêu cầu bổ sung tổng dự toán. Đây là một trong những cách để moi tiền ngân sách cần phải sớm loại trừ.
“Chúng tôi xin kiến nghị với Chính phủ và Quốc hội: (1) cần đề ra những quy định về những yêu cầu tối thiểu để một báo cáo nghiên cứu khả thi, khi đã được phê duyệt là văn bản bảo đảm tính khả thi của dự án; (2) làm rõ phạm vi trách nhiệm của bộ chủ quản cũng như các bộ, ngành chức năng có liên quan”.
Trong tinh thần này, gần đây chúng tôi đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ (trong quyền hạn) và Chủ tịch Quốc hội (vì có liên quan đến ngân sách và pháp luật) hoãn triển khai dự án “Luồng tàu biển trọng tải lớn vào sông Hậu qua Kênh Quan Chánh Bố” cho đến khi chủ đầu tư làm rõ tính khả thi của dự án và tuân thủ đầy đủ các quy định của Luật Bảo vệ môi trường.
Chúng tôi đồng ý rằng “với vai trò là Bộ quản lý chuyên ngành, Bộ chủ quản sẽ phải chịu trách nhiệm toàn bộ về tính khả thi của dự án”. Nhưng, thiết nghĩ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, với chức năng và trách nhiệm của mình, có quyền và bổn phận nói rõ ý kiến của mình trước Thủ tướng Chính phủ và Chính phủ, nhất là khi có một cơ quan thẩm tra độc lập đánh giá rằng tính khả thi của dự án là chưa được bảo đảm. Bộ Tài nguyên và Môi trường cũng có trách nhiệm tương tự khi thấy rằng báo cáo nghiên cứu khả thi chưa làm rõ tác động của dự án lên môi trường và tác động của môi trường lên tính bền vững của dự án.
Sự phối hợp thực sự và hiệu quả giữa các bộ chính là từ nói thẳng và nói thật với nhau.
