Sớm có một phương pháp
|
Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia, Viện Âm nhạc đã tổng điều tra và sưu tầm di sản (VHPVT) trên toàn quốc và của các dân tộc thiểu số có nguy cơ bị mai một. Kết quả đã thu thanh và ghi hình được hơn 18.000 bài hát dân ca, 9.000 bài dân nhạc với sự góp mặt của hơn 2.000 nghệ nhân. Toàn bộ hệ thống tư liệu quý giá này đang được lưu giữ, bảo quản bằng các phương tiện công nghệ tiên tiến, hiện đại để phục vụ các nhà nghiên cứu và công chúng tại Ngân hàng dữ liệu của Viện. |
thống kê khoa học
Để bảo tồn vốn di sản âm nhạc cổ truyền phù hợp với tình hình xã hội hiện tại, công tác thống kê di sản phải được tiến hành khẩn trương và đồng bộ. Thống kê đúng, chính xác sẽ giúp việc hoạch định đầu tư để bảo tồn vốn di sản âm nhạc cổ truyền có hiệu quả. Bởi, căn cứ vào kết quả thống kê di sản âm nhạc, chúng ta sẽ xây dựng được Danh mục di sản âm nhạc của quốc gia và tham mưu cho Nhà nước chiến lược, kế hoạch bảo vệ di sản âm nhạc cùng với các loại hình di sản khác có liên quan. Từ đó, xây dựng kế hoạch hành động cùng với cộng đồng bảo vệ và phát huy di sản âm nhạc trong sự phát triển bền vững. Khi công tác sưu tầm - thống kê âm nhạc cổ truyền được chú ý, chắc chắn chúng ta sẽ có trong tay một gia sản âm nhạc dân tộc đầy đặn và phong phú. Đây sẽ là nguồn bổ sung hết sức cần thiết và quý giá vào giáo trình đào tạo của Khoa Nhạc cụ truyền thống của các trường đào tạo âm nhạc.
Tuy nhiên, theo nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Minh Châu, Viện Âm nhạc Việt Nam: “Thống kê di sản đòi hỏi cái nhìn giao diện giữa nhiều ngành khoa học tự nhiên và khoa học xã hội. Tìm hiểu di sản âm nhạc không thể thiếu những đánh giá từ các lĩnh vực sử học, nhân học, văn hóa học, âm nhạc học... Sẽ không bao giờ có hồi kết trong việc bổ sung dữ liệu cho di sản sống, tức là một di sản vẫn đang phát huy được vai trò diễn xướng trong đời sống đương đại. Bởi vậy thống kê di sản âm nhạc là bất tận, và mọi nhầm lẫn hay đứt đoạn đều thiệt thòi cho tương lai. Tính đa diện và tính liên tục của công tác thống kê di sản đòi hỏi những kế hoạch quy mô, các dự án lâu dài với chính sách nghệ nhân thỏa đáng, với các chương trình điền dã thường kỳ trên các vùng miền khác nhau và một hệ thống lưu trữ vừa cập nhật thường xuyên (đầu vào) vừa tìm kiếm dễ dàng (đầu ra)”.
Ưu tiên đào tạo chuyên sâu
Nhìn vào tổng thể, nhiều giá trị của kho tàng âm nhạc cổ truyền đã mai một, thậm chí biến mất vĩnh viễn. Tứ chiếng Chèo Đông - Đoài - Nam - Bắc với 4 phong cách riêng, hàng trăm vở Tuồng cổ, những giáo phường ca trù, phường Xẩm, trung tâm Hát Văn với những cuộc thi lớn... giờ chỉ còn lại những dư âm của một thời vang bóng! Trên các phương tiện thông tin đại chúng cũng như trong thị trường băng đĩa, cổ nhạc Việt Nam vẫn là “của hiếm”. Đã đến lúc Nhà nước cần hoạch định một chính sách riêng cho nhạc cổ truyền Việt Nam nói chung, giới nghệ nhân cổ nhạc nói riêng. Ông Bùi Trọng Hiền - Ban nghiên cứu Di sản Văn hóa phi vật thể, Viện VH-TT cho rằng, điều chúng ta phải ưu tiên trước nhất là Thầy Nghệ Nhân phải nhanh chóng đào tạo ra Trò Nghệ Nhân, cần có sự đầu tư, ưu đãi cho họ, nhanh chóng tạo dựng một môi trường sống đích thực cho nhạc cổ truyền Việt Nam. Trước hết, cần nhanh chóng quy tụ, tập trung những nghệ nhân lão thành thành những nhóm xã hội nghệ thuật cổ truyền ở các địa phương. Sự đầu tư tập trung vào các mô hình câu lạc bộ, nhóm gia đình hay nhà hát tư nhân ở từng địa phương có lẽ là phương án tối ưu. Những mô hình này vừa là cơ sở truyền dạy, vừa là nơi biểu diễn định kỳ. Nó cần được khuếch trương, tôn vinh như những địa chỉ văn hóa âm nhạc cổ truyền trên từng địa bàn. Cần ưu tiên mũi nhọn cho sự đào tạo chuyên sâu, mang tính nhà nghề - nghệ tinh, nhất là với những bộ môn có nguy cơ mai một cao. Sẽ là không thực tế nếu chúng ta hướng tới mô hình trường lớp với quy chế giáo dục đào tạo kiểu Nhà nước. Phương án kiểu “liệu cơm gắp mắm” của các mô hình tư nhân sẽ hiệu quả và khả thi hơn nhiều. Bên cạnh đó, sự tham gia quảng bá đồng bộ của các phương tiện thông tin đại chúng là tối cần thiết...
Hồi sinh di sản âm nhạc cổ truyền
Theo Gs Trần Văn Khê, bảo
|
UNESCO đang chuẩn bị công bố các tiêu chí lựa chọn di sản VHPVT để đưa vào danh sách di sản VHPVT đại diện của nhân loại, thay cho Kiệt tác di sản văn hóa truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại trước đây. Loại hình di sản đệ trình phải được kiểm kê, đã được đưa vào danh mục thống kê di sản VHPVT của quốc gia sẽ là một trong 5 năm tiêu chí để đánh giá và lựa chọn. |
tồn luôn phải gắn liền với phát huy, những di sản VH phi vật thể không phải chỉ lưu giữ trong bảo tàng, viện mà cần phải “bảo tàng” ngay trong xã hội. Việc “tái phổ cập sinh hoạt âm nhạc và nghệ thuật cổ truyền” trong các tộc ít người cũng như với tộc người Việt ở địa bàn cả nước là vấn đề cần được quan tâm hơn trong tình hình mở cửa hội nhập và phát triển du lịch hiện nay. Việc phát huy, khai thác “phần hồn dân tộc” qua các loại hình văn hóa phi vật thể là rất cần thiết và cũng là nét độc đáo, có sức hấp dẫn riêng. Vì thế, cần quan tâm đầu tư kinh phí cho giáo dục, đào tạo cán bộ văn hóa địa phương nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, đặc biệt là với di sản văn hóa âm nhạc và nghệ thuật biểu diễn cổ truyền các tộc ít người ở tầm vĩ mô, với định hướng lâu dài, bền vững. Mục tiêu đào tạo tài năng dân gian tại chỗ, tại các buôn làng để việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa nghệ thuật truyền thống các tộc ít người cần được tổ chức hiệu quả, thường xuyên. Bên cạnh đó, việc truyền dạy sinh viên tại các trường VHNT chuyên nghiệp cũng cần có đội ngũ giáo viên là nghệ nhân tiêu biểu để dạy theo phương pháp truyền khẩu, truyền ngón... Điều đáng mừng là nhiều di sản âm nhạc và nghệ thuật biểu diễn dân gian các dân tộc Việt Nam ngay sau khi được phục hồi đã đi vào đời sống tinh thần của đồng bào địa phương, tồn tại vững bền ngay trong đời sống cộng đồng.
Hồng Nga
