Về việc thành lập Quỹ bình ổn xăng dầu, Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Cẩm Tú băn khoăn vì thiếu nguồn vốn để thành lập quỹ. Trong khi Nhà nước vẫn phải bù lỗ thì việc hình thành quỹ bình ổn giá xăng dầu bằng nguồn vốn của dân là rất khó khả thi, bởi đối tượng muốn có quỹ bình ổn là doanh nghiệp lại không đủ khả năng đóng góp kinh phí. Nếu Nhà nước cứ bù lỗ, giá xăng dầu trong nước phụ thuộc vào giá thế giới, lên xuống thất thường sẽ dẫn đến nguy cơ rủi ro giá cả rất cao, thậm chí doanh nghiệp đầu mối xăng dầu sẽ có nguy cơ phải nhập khẩu với giá cao do dự đoán không sát.
Còn một phương thức khác để thay thế Quỹ bình ổn giá xăng dầu, giảm rủi ro từ biến động giá xăng dầu, đóá là công cụ phái sinh dành cho xăng dầu, trong đó có các hoạt động về bảo hiểm biến động giá xăng dầu hay giao dịch xăng dầu kỳ hạn dựa trên cơ sở dự đoán giá. Hai đối tác đang xúc tiến thành lập công ty cung cấp các dịch vụ bảo đảm giá năng lượng đầu tiên tại Việt Nam là Công ty Ginga Việt Nam và Công ty bảo hiểm Ngân hàng đầu tư và phát triển Việt Nam. Dự kiến đến quý III năm nay, công ty này sẽ đi vào hoạt động. Giám đốc công ty Ginga Việt Nam Phạm Hồng Diệp cho rằng, nghiệp vụ quản lý rủi ro là nghiệp vụ sử dụng các hợp đồng hàng hóa phái sinh để bảo đảm giá và lên kế hoạch ngân sách của công ty hay các hộ sản xuất sử dụng xăng dầu. Mục tiêu là đem lại cho doanh nghiệp sự bảo đảm về mức giá cố định và giúp doanh nghiệp lập kế hoạch ngân sách. Có doanh nghiệp mua được dầu với giá thấp nhưng cũng có doanh nghiệp không mua được với giá thấp, do vậy bằng nghiệp vụ sử dụng các hợp đồng hàng hóa phái sinh, ít nhất doanh nghiệp cũng có thể biết được, với mức giá được bảo hiểm, ngân sách của doanh nghiệp sẽ có là bao nhiêu trong một tháng sau, 3 tháng sau, hoặc thậm chí là 1 năm sau.
Một ví dụ cụ thể là doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu xăng dầu, bằng các phân tích, dự đoán của mình, nếu lo ngại giá dầu thế giới biến động tăng, doanh nghiệp có thể mua bảo hiểm của các công ty cung cấp dịch vụ bảo hiểm. Nếu giá dầu tăng đúng như dự đoán, doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu xăng dầu sẽ được đền bù theo hợp đồng bảo hiểm, giúp giảm thiệt hại do biến động giá thế giới.
Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp và chuyên gia luật lại cho rằng, hiện đầu ra của hoạt động kinh doanh xăng dầu vẫn được bù lỗ, do đó việc áp dụng các công cụ phái sinh vẫn gặp khó khăn. Với việc giảm giá xăng dầu vừa qua, ngân sách nhà nước vẫn gánh phần nhiều do giá xăng dầu lên cao, như giữ thuế nhập khẩu 0%, tiếp tục cơ chế bù lỗ 70% cho mặt hàng dầu diezen. Do đó, bước đầu cần tiến đến là thị trường hóa đối với mặt hàng xăng dầu. Các doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu xăng dầu vẫn có thể tự phòng vệ giá thay vì gánh nặng cho ngân sách nhà nước hay một tổ chức nào đó thông qua công cụ phái sinh. Luật sư Nguyễn Hoàng Anh thuộc hãng luật Mayer Brown JSM Việt Nam cho rằng, công cụ phái sinh thực ra là một hình thức mua bảo hiểm cho các hợp đồng thương mại. Vấn đề là doanh nghiệp đã sẵn sàng chi khoản chi phí đó chưa, hay vẫn muốn dựa vào dự đoán của mình về giá dầu thế giới. Nếu doanh nghiệp dự đoán chính xác được giá dầu của thời điểm 3 tháng sau thì không có lý do gì lại phải mua bảo hiểm. Tuy nhiên nếu dự đoán sai, doanh nghiệp sẽ bị thua thiệt, và lúc đó, việc mua bảo hiểm lại là cần thiết.
Hiện hoạt động của công cụ phái sinh cho hàng hoá nói chung và cho xăng dầu nói riêng chưa phát triển ở nước ta cũng bởi nhiều lý do, như: doanh nghiệp chưa nhận thức về hiệu quả của công cụ phái sinh... Bên cạnh đó, vấn đề doanh nghiệp quan tâm là hiệu quả trên mỗi đồng vốn. Chi phí cho các dịch vụ phái sinh không nhỏ buộc doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu phải cân nhắc kỹ về việc có hay không sử dụng dịch vụ này.
