Trước sự chuyển biến nhanh của tình hình kinh tế thế giới hiện nay, dự báo chuẩn là không dễ, kể cả các cơ quan dự báo quốc tế chứ không chỉ riêng Việt Nam. Chính vì vậy, cũng giống bản chất của dự báo, sự đổi mới và nâng cao năng lực của các cơ quan chịu trách nhiệm dự báo phải luôn đi trước một bước. Theo Giám đốc Trung tâm Thông tin, Dự báo kinh tế - xã hội quốc gia, Ts. Lê Đình ân, trong dự báo, quan trọng nhất là phải biết nắm bắt bản chất của sự việc để phân tích, ứng dụng vào thực tế đất nước khắc phục khó khăn, thậm chí có thể biến những tiêu cực của các quốc gia khác thành lợi thế của Việt Nam. Phân tích và dự báo là một trong những nhiệm vụ trung tâm của công tác kế hoạch phát triển kinh tế quốc dân cũng như định hướng phát triển của địa phương. Nếu phân tích và dự báo tốt, các nhà hoạch định có thể đưa ra kế hoạch phát triển có tính khả thi, bảo đảm tăng trưởng kinh tế và góp phần quan trọng trong việc nâng cao đời sống của người dân, giúp ổn định xã hội. Do đó, dự báo cần bám sát kế hoạch, cần xây dựng được cơ sở dữ liệu dự báo và phải có tính cập nhật. Thế nhưng đến nay ở Việt Nam vẫn chưa có một cổng cơ sở dữ liệu dự báo chung đáng tin cậy nào. Chính điều này hạn chế tính khả thi của dự báo. Công tác dự báo ở Việt Nam hiện nay được dựa trên nhiều mô hình mà các nước tiến tiến đang áp dụng, nhưng đâu là mô hình phù hợp với Việt Nam thì chưa xác định được. Nếu có mô hình dự báo cụ thể, phù hợp, trên cơ sở đó tập hợp các dự báo thì không chỉ Bộ Kế hoạch và Đầu tư mới dự báo được mà cả các trường đại học, cá nhân cũng có thể tham gia dự báo.
Được biết, mặc dù công cụ mô hình hóa kinh tế đã được sử dụng rộng rãi trên thế giới, nhưng ở nước ta việc sử dụng công cụ này trong công tác kế hoạch hóa phát triển vẫn rất hạn chế ngay cả tại cơ quan có chức năng hàng đầu về phân tích và dự báo là Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Ở đây, số người nắm vững môn khoa học này cũng chưa nhiều nên việc sử dụng thường xuyên trong phân tích và dự báo kinh tế vĩ mô lại càng hiếm. Có thể nói môn khoa học này vẫn khá xa lạ với các nhà lãnh đạo và quản lý kinh tế nước ta. Hình ảnh những chiếc máy vi tính gần như đã được phổ cập ở các văn phòng làm việc, song chúng chủ yếu mới được dùng để xử lý văn bản, chưa được khai thác triệt để phục vụ công tác phân tích và dự báo. Vì chưa sử dụng tốt những công cụ hiện đại, chất lượng phân tích dự báo còn yếu, dẫn tới kế hoạch nhiều khi xa rời thực tiễn, làm cho các cơ quan quản lý kinh tế vĩ mô thường xuyên rơi vào tình trạng bị động. Điển hình chính là những khó khăn mà Việt Nam phải gánh chịu khi không dự báo và lường trước được những hậu quả tai hại của lạm phát và nhập siêu trong 2 năm qua.
Nhu cầu sở hữu các thông tin, phân tích và dự báo tốt không chỉ được đặt ra ở các cấp lãnh đạo mà còn ở mỗi người dân, mỗi doanh nghiệp để có thể tự điều chỉnh hoạt động sản xuất, kinh doanh, thậm chí là điều chỉnh kế hoạch chi tiêu phục vụ đời sống hàng ngày cho phù hợp với tình hình và xu hướng phát triển chung. Nhiều ý kiến cho rằng công tác dự báo cần phải được đầu tư nhiều hơn nữa và tạo cơ chế mở, đồng thời phải gắn với trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị cụ thể với tính hiệu quả của dự báo. Trách nhiệm dự báo chính thuộc về Bộ Kế hoạch và Đầu tư cần được giao kế hoạch cụ thể. Dự báo để lập kế hoạch, kịch bản ứng phó chứ không phải dự báo chỉ để dự báo. Ví dụ, dự báo GDP ở mức bao nhiêu thì phải kèm theo các giải pháp tình huống cụ thể.
Những năm qua, Chính phủ đã có sự quan tâm, đầu tư cho các đơn vị thực hiện công tác dự báo, nhưng khi có ngân sách đầu tư thì điều kiện không thể thiếu là phải có chuyên gia đầu ngành lại không đáp ứng được. Những câu hỏi như: mục tiêu đưa ra như thế nào, xây dựng cơ sở dữ liệu ra sao, làm thế nào để tạo ra chuỗi dữ liệu liên tục đáng tin cậy... vẫn chưa được giải quyết. Trước đây, Liên minh châu âu đã có chương trình Hỗ trợ kỹ thuật nhằm giúp Việt Nam tăng khả năng dự báo. Cùng đó, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng chú trọng xây dựng quy trình, hệ thống phân tích dự báo, phục vụ công tác quản lý và điều hành, phát triển kinh tế - xã hội đất nước. Tuy nhiên, những gì mà công tác dự báo đem lại trong 2 năm qua phần nào cho thấy những hỗ trợ từ phía nước ngoài và từ ngân sách vẫn chưa được sử dụng hiệu quả.
