Khi nước ta chính thức trở thành thành viên Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) vào tháng 1.2007, rất nhiều lo lắng và cảnh báo về mốc thời gian mở cửa hoàn toàn thị trường bán lẻ nội địa cho doanh nghiệp nước ngoài. Nhiều doanh nghiệp thấy rằng cần phải nhanh chóng đón đầu tình hình và đã sớm kiến nghị Nhà nước có biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp trong nước mở rộng thị trường nội địa cũng như ứng phó với khả năng làn sóng doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài tràn vào. Ở thời điểm đó nói đến “đón đầu” cũng đã là khá muộn, bởi ý thức đó lẽ ra phải có từ khi việc đàm phán gia nhập WTO bắt đầu. Nhưng muộn còn hơn không.
Thế nhưng, sau 2 năm 7 tháng gia nhập WTO, những kết quả của sự “đi tắt đón đầu” đó không nhiều. Nhiều doanh nghiệp vẫn giữ nguyên điệp khúc: phải chuẩn bị để “đi tắt đón đầu”, phải đề nghị Nhà nước có biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường trong nước, phải bảo vệ doanh nghiệp trong nước trước làn sóng doanh nghiệp nước ngoài... Đến thời điểm này, nhìn vào thị trường nội địa chỉ thấy một vài tên tuổi tạm coi là lớn như Vinatex, Hapro, Phú Thái là có chỗ đứng khá vững, còn lại hầu hết các doanh nghiệp trong nước vẫn loay hoay. Gần đây, phong trào đưa hàng nội về nông thôn với nhiều loại hàng hóa đã và đang được doanh nghiệp đẩy mạnh, nhưng oái oăm thay, thị trường thì rộng lớn mà khả năng thanh toán lại không cao. Nhà nước hỗ trợ người dân mua sắm hàng tiêu dùng, mua sắm xây dựng nhà cửa ở nông thôn, thậm chí hỗ trợ mua sắm hàng hóa để ăn tết. Thực tế thị trường nông thôn thời gian gần đây cũng đã tiêu thụ cho các doanh nghiệp một lượng hàng nhất định, nhưng cách làm này sẽ duy trì được bao lâu? Nhà nước không thể kéo dài hỗ trợ mãi và doanh nghiệp cũng không thể thoát khỏi khó khăn thông qua việc tiêu thụ hàng hóa ở thị trường nông thôn. Đến thời điểm này, khi gói kích cầu tiêu dùng đang bước vào giai đoạn cuối, dự báo về những gói kích cầu tiếp theo vẫn chưa rõ ràng, các doanh nghiệp sẽ xoay xở ra sao?
Cách đây ít hôm, tại một cuộc họp về vấn đề thị trường trong nước, nhiều doanh nghiệp vẫn cố gắng đề đạt nguyện vọng được Nhà nước hỗ trợ, bảo vệ doanh nghiệp và hỗ trợ các điều kiện để phát triển thị trường trong nước. Có ý kiến còn tỏ ra lo lắng rằng, doanh nghiệp nước ngoài sẽ nhanh chóng chiếm hết vị trí đắc địa trong các hoạt động kinh doanh ở thị trường trong nước... Nếu những lo lắng và kiến nghị này được chấp nhận thì cơ hội cho doanh nghiệp trong nước là gì khi các doanh nghiệp này tiếp tục không chủ động về thời gian cũng như nắm bắt thời cơ?
Đành rằng bên cạnh việc tạo một hành lang pháp lý tuân thủ theo cam kết gia nhập WTO về việc mở cửa thị trường bán lẻ cho doanh nghiệp nước ngoài, Việt Nam được phép đưa ra những biện pháp phù hợp với thông lệ quốc tế để bảo vệ các doanh nghiệp trong nước... Nhưng yếu tố chủ yếu vẫn là sức cạnh tranh của chính các doanh nghiệp trong nước. Thực tế, để có thể mở cơ sở kinh doanh thứ hai ở thị trường Việt Nam, các doanh nghiệp nước ngoài phải đáp ứng những điều kiện tiêu chuẩn nhất định. Và đến nay, theo thông tin từ Bộ Công thương, mới chỉ có 2 doanh nghiệp nước ngoài được cấp phép mở cơ sở thứ hai ở thị trường nội địa là siêu thị Big C và siêu thị Metro. Như vậy vòng an toàn cho các doanh nghiệp bán lẻ trong nước vẫn còn khá vững chắc. Sức ép cạnh tranh với các nhà phân phối hàng đầu thế giới vẫn chưa lớn. Đất cho các doanh nghiệp nội cũng còn rất rộng. Tất cả có lẽ chỉ tùy thuộc vào khả năng của doanh nghiệp.
Vai trò quyết định nằm trong tay doanh nghiệp. Nếu cứ khăng khăng giữ thị trường trong nước, nhưng lại không khai thác được thì rốt cục thiệt thòi rơi vào người tiêu dùng. Đó là không có cơ hội được lựa chọn những sản phẩm tốt nhất và giá cả hợp túi tiền nhất; không có lợi cho thị trường trong nước và không có tác dụng tích cực đối với sự phát triển kinh tế đất nước.
