Khó kiểm soát
Câu chuyện giá đường đã là chuyện cũ lặp lại nhiều lần trong năm 2009. Đáng nói là giá bán đường tại các nhà máy vẫn chỉ từ 15-16 ngàn đồng/kg, song giá bán lẻ tại các siêu thị, chợ lên tới 19-22 ngàn đồng/kg. Giá đường sản xuất trong nước ngang với giá nhập khẩu, có nơi giá trong nước còn cao hơn, mặc dù không phải chịu chi phí vận chuyển, bảo hiểm, thuế nhập khẩu.
Trước đó, để giải tỏa tình trạng khát đường và đảm bảo lượng đường cho các doanh nghiệp sản xuất dùng đường như nước giải khát, sữa, bánh kẹo… Bộ Công Thương đã cho nhập 150.000 tấn đường phân phối cho các doanh nghiệp này, nhưng không phân phối cho thị trường bán lẻ. Đây là một phần lý do khiến giá đường thị trường trong nước vẫn không có dấu hiệu giảm. Tận dụng cơ hội, giới tư thương đã vin vào tin đồn đường khan hiếm để vẫn giữ mức giá bán lẻ cao.
Khẳng định trước báo giới mới đây, Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Thành Biên cho biết, đường không hề khan hiếm. Để bình ổn đường trong dịp Tết, liên Bộ Công thương và Bộ NN và PTNT đã đề nghị Chính phủ cho nhập tiếp 100.000 tấn đường, trong đó dành 50.000 tấn đường thương mại cho hệ thống bán lẻ trực tiếp, nhằm can thiệp thị trường, hạ giá thành. Ngoài ra là 30.000 tấn đường thô cung cấp cho các nhà máy tinh luyện vì các nhà máy này cũng đang thiếu nguyên liệu chế biến.
Trở lại câu chuyện giá đường, sở dĩ mặt hàng này tăng giá do ảnh hưởng từ việc giá các yếu tố đầu vào tăng. Cụ thể, giá mua mía nguyên liệu tại các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long đã tăng gấp đôi thời điểm cao kỷ lục của năm ngoái. Tuy nhiên, đây không phải là lý do duy nhất, bởi năm 2009 các nhà máy đường đều lãi hơn nhiều so với các năm trước đây.
Bộ cho rằng, việc nhập khẩu đường tiếp không phải vì thiếu đường mà nhằm mục đích hạ giá thành bán lẻ. Đặc biệt, việc nhập khẩu sẽ không để ảnh hưởng đến lợi ích của người trồng mía hay nhà máy sản xuất. Trên thực tế, giá đường nhập khẩu chính ngạch vào tới Việt Nam nếu cộng thêm phí vận chuyển đã ở mức cao, xấp xỉ 17 ngàn đồng/kg. Theo giới kinh doanh, việc nhập khẩu đường chính ngạch cũng chỉ làm cho một số doanh nghiệp tạm dừng việc trữ hàng chứ không thể tác động tới việc kiềm giữ giá bán cao của các nhà phân phối. Như vậy, dù có nhập thêm 50.000 tấn đường cho bán lẻ trực tiếp, chưa chắc tình trạng giá đường cao đã được cải thiện.
Vậy lỗi này cần nhìn nhận từ khâu nào: doanh nghiệp sản xuất đẩy giá, doanh nghiệp phân phối làm giá hay quản lý giá còn kém hiệu quả?
Thế “ba chân kiềng”
Điều này có thể sẽ sớm được làm rõ, bởi theo Thứ trưởng Nguyễn Thành Biên, Cục Quản lý thị trường đã chỉ đạo các Chi cục Quản lý thị trường kiểm tra các đại lý, cơ sở phân phối đường lớn về mức chênh lệch giá đường giữa nhà máy và các đơn vị này.
Nhưng không chỉ riêng đường, giá gạo cũng tăng do tin đồn khan hiếm, dù thực tế Tổng công ty Lương thực miền Bắc đã có kế hoạch dữ trữ và đưa ra thị trường các loại gạo và bột mỳ chất lượng cao đủ phục vụ nhu cầu Tết Canh Dần 2010, trong đó có 40.000- 50.000 tấn gạo các loại.
Lý giải những mặt hàng tăng giá do tác động giá nguyên vật liệu thế giới tăng, tác động điều chỉnh giá xăng dầu, tỷ giá…, song ông Hoàng Thọ Xuân, Vụ trưởng Vụ thị trường trong nước (Bộ Công thương) cũng thừa nhận, nhiều mặt hàng tăng giá thời gian qua có yếu tố đầu cơ. Thời điểm trước Tết càng là cơ hội vàng cho giới đầu cơ. Đáng nói, dù các thành phố lớn Hà Nội hay TP.HCM đã chi ra hàng trăm tỷ đồng để bình ổn giá song vẫn không kìm được cơn sốt giá.
Theo một chuyên gia, gốc rễ vấn đề vẫn nằm trong hệ thống quản lý giá. Thực tế dù có quy định, giá bán của doanh nghiệp tham gia bình ổn giá phải thấp hơn 5%- 10% giá thị trường, nhưng giá bán tại các điểm này hầu như không chênh bao nhiêu. Bởi “giá thị trường” là bao nhiêu cũng đã khó kiểm soát. TS.Vũ Đình Ánh, Viện phó Viện Nghiên cứu khoa học thị trường giá cả, Bộ Tài chính thì cho rằng, mạng lưới bán lẻ của các doanh nghiệp tham gia bình ổn giá quá mỏng, chưa đủ sức bao phủ thị trường nên hiệu quả sẽ không cao.
Bình ổn giá không chỉ là nhiệm vụ thiết yếu trong dịp Tết, mà còn là nhiệm vụ trọng tâm của cả năm 2010 nhằm kiềm chế lạm phát. Song từ bài học giá đường có thể thấy, nếu không kiểm soát được ba chân kiềng: nhà sản xuất – mạng lưới phân phối – cơ chế tin đồn (giới đầu cơ) thì bình ổn giá vẫn là nhiệm vụ khó khả thi.
