Ví dụ dễ thấy nhất là mặt hàng ôtô, xe máy. Do hiện nay nước ta chưa có công nghiệp sản xuất ôtô, mà chỉ có công nghệ lắp ráp ôtô với hầu hết các chi tiết và linh kiện quan trọng nhất đều phải nhập khẩu, và nhập khẩu cũng lại do một thành viên của công ty mẹ hoặc công ty liên doanh độc quyền thực hiện, nên không ai có thể kiểm soát được giá nhập khẩu. Đó chính là lý do cơ bản khiến giá ôtô ở nước ta thuộc hàng cao nhất trong khu vực, và các cơ quan chức năng của ta vẫn không kiểm soát được yếu tố hình thành giá.
Đối với mặt hàng xe máy lại có một kiểu độc quyền khác. Một số nhà sản xuất xe máy lớn chỉ phân phối qua những đầu mối nhất định. Do đó, khi nhu cầu thị trường tăng, các đầu mối này hoàn toàn quyết định sự lên xuống của giá cả. Điển hình là việc Công ty Honda Việt Nam phân phối sản phẩm xe máy thông qua hệ thống cửa hàng bán hàng và dịch vụ do Honda ủy nhiệm (gọi tắt là Head). Những tưởng việc phân phối này sẽ giúp giá xe của Honda luôn giữ được ổn định kể cả khi nhu cầu thị trường tăng cao. Nhưng thực tế hoàn toàn không phải như vậy. Mỗi khi hãng Honda có sản phẩm mới đưa ra thị trường hoặc thị trường có nhu cầu loại xe nào, lập tức giá bán loại xe ấy tăng vùn vụt. Cuối năm 2009 vừa qua và đầu năm nay, thị trường đã chứng kiến cảnh các loại xe tay ga của Honda có giá bán cao hơn giá công bố của nhà sản xuất từ 2 triệu đến 9 triệu đồng. Để mua được một chiếc xe Air Blade đỏ, khách hàng phải trả thêm 5 triệu đồng. Các loại xe khác như Lead, Click giá cũng bị đẩy lên vài triệu đồng.
Thực tế này đã từng được phản ánh trực tiếp hoặc thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng với công ty Honda Việt Nam. Nhưng cũng chỉ nhận được câu trả lời: xe đã được bán cho đại lý nên Honda Việt Nam không thể can thiệp về giá. Câu hỏi đặt ra là: nếu không thể can thiệp về giá thì tại sao công ty Honda Việt Nam không bán xe cho tất cả các doanh nghiệp kinh doanh xe máy?
Câu chuyện của Honda Việt Nam cũng giống như thực trạng của ngành thép. Việc phân phối thép cũng chỉ do một số đại gia trong ngành thép quản lý. Và tất nhiên, các đại gia này mới chính là người quyết định giá bán thép. Khi ấy, các công ty thép cũng chỉ trả lời 1 câu ngắn gọn: không thể can thiệp vào giá bán của các đại lý.
Một ví dụ điển hình khác của kiểu kinh doanh độc quyền là mặt hàng sữa. Cả nước có hơn 200 nhà nhập khẩu sữa, nhưng 200 nhà nhập khẩu này cũng chỉ nhập khẩu từ cùng một số đầu mối nhất định nên thị trường sữa cũng hầu như không có sự cạnh tranh. Bởi thế, mới có tình trạng chỉ trong 3 năm qua, giá sữa đã tăng tới 18 lần, với mức tăng bình quân 10%/lần. Lý giải tình trạng này, Phó chủ tịch Hội Tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam Hồ Tất Thắng cho rằng: các cơ quan chức năng chưa kiểm soát được yếu tố hình thành giá. Việc khống chế mức chi cho quảng cáo – một trong những yếu tố quan trọng đẩy giá thành sản phẩm lên cao - lại chỉ áp dụng với các doanh nghiệp nhà nước. Quy định này chưa phù hợp và không bảo đảm mọi doanh nghiệp đều bình đẳng trước pháp luật.
Mặc dù chúng ta đã có Luật Cạnh tranh với những quy định chặt chẽ, nhưng trên thực tế, hầu như chưa kiểm soát được tình trạng độc quyền trong phân phối. Chủ tịch Hội siêu thị Hà Nội Vũ Vinh Phú cho biết: đầu năm 2008, giá dầu ăn tăng 7 lần trong vòng một tháng. Một hãng dầu ăn cung ứng toàn bộ sản phẩm cho thị trường miền Bắc, tức là chiếm tới gần 60% thị phần cả nước nhưng không hề bị xử lý theo các quy định pháp luật về cạnh tranh. Đã có những ý kiến cho rằng cần đưa giá cả 1 số mặt hàng thiết yếu liên quan đến sức khỏe người tiêu dùng như sữa, thịt lợn vào diện bình ổn giá. Tuy nhiên, theo Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả, Bộ Tài chính tiến sĩ Vũ Đình Ánh - cách làm như vậy là không phù hợp với quy luật kinh tế thị trường. Thay vào đó, Nhà nước cần có những chính sách phù hợp để khuyến khích cạnh tranh lành mạnh theo đúng quy luật của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Cần tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, mở rộng thêm các đầu mối nhập khẩu và kinh doanh những mặt hàng thiết yếu để thúc đẩy cạnh tranh. Bên cạnh đó cần thực hiện việc kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ các yếu tố hình thành giá, những hình thức kinh doanh không phù hợp với pháp luật về cạnh tranh...
