Mặc dù chính sách ưu tiên cho các tỉnh miền núi phía Bắc đã được triển khai từ nhiều năm nay, nhưng đến nay chỉ số về kinh tế, xã hội ở khu vực này vẫn thấp hơn nhiều so với các vùng khác trong cả nước. Thực trạng này đã ảnh hưởng đến nhiều vấn đề khác trong cuộc sống của người dân khu vực, mà một trong số đó là việc đẩy mạnh công tác chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ cho trẻ em - đối tượng luôn cần được ưu tiên trong xã hội. Các tỉnh miền núi phía Bắc được chia thành 2 vùng Đông và Tây Bắc, trong đó có 7 tỉnh giáp biên giới Lào và Trung Quốc, là những vùng có nhiều dân tộc ít người, điều kiện khí hậu khắc nghiệt, giao thông khó khăn, thu nhập chủ yếu là nông nghiệp, chăn nuôi và lâm nghiệp với các phương thức đơn giản và lạc hậu. Những khó khăn, bất cập trên là những nguyên nhân quan trọng ảnh hưởng đến sức khoẻ của trẻ em ở vùng núi phía Bắc, gây ra tỷ lệ suy dinh dưỡng và tử vong cao.
Theo số liệu thống kê từ Viện Dinh dưỡng, tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng ở các tỉnh miền núi phía Bắc “được” xếp vào hàng thứ 2 trong toàn quốc chỉ sau Tây Nguyên (33,4% ở vùng Đông Bắc và 36% ở vùng Tây Bắc) cao hơn chỉ số chung của cả nước gần 4%. Cùng với nghèo đói thì trình độ văn hoá thấp, các phong tục tập quán nuôi con lạc hậu, địa hình khó khăn, thiếu phương tiện giao thông... đã làm hạn chế việc tiếp cận dịch vụ y tế, khiến cho tỷ lệ tử vong của trẻ em dưới 1 tuổi ở khu vực miền núi phía Bắc cao gần gấp đôi so với mức chung của cả nước. Điều tra nhân khẩu học cũng cho thấy số trẻ sơ sinh tử vong ở khu vực miền núi phía Bắc cao gấp 5 lần so với vùng Nam Trung bộ.
Cho đến thời điểm này, tỷ lệ sử dụng trạm y tế xã ở miền núi phía Bắc vẫn thấp nhất trong cả nước. Theo khaỏ sát của Vụ Kế hoạch- Tài chính, Bộ Y tế, trung bình mỗi trạm y tế ở vùng núi phía Bắc chỉ khám, chữa bệnh cho khoảng 10 người dân/ ngày, con số này chỉ bằng một nửa ở vùng đồng bằng. Khảo sát này cũng cho thấy tại 7 tỉnh miền núi, khó khăn khu vực Tây Bắc, hầu hết các bệnh viện tuyến huyện, tỉnh đều rất thiếu trang thiết bị y tế. Cụ thể, theo danh mục Bộ Y tế quy định về trang thiết bị bệnh viện tuyến huyện phải có trên 200 loại nhưng trên thực tế nhiều nơi chỉ có vài thiết bị hoạt động tốt, còn lại đều là thiết bị cũ, lạc hậu và không đồng bộ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng điều trị.Đã thế, tỷ lệ các xã có bác sỹ ở khu vực miền núi phía Bắc cũng thấp nhất so với các vùng khác, đặc biệt là vùng Tây Bắc chỉ có khoảng 23% số xã có bác sỹ, thấp hơn 4 lần so với các xã vùng Đông Nam Bộ. Tiếp đó, số trẻ em được nhận đủ 4 loại vắc xin bắt buộc (lao, bại liệt, tam liên (bạch hầu - uốn ván- ho gà) và sởi) ở vùng núi phía Bắc chỉ bằng khoảng một nửa so với vùng đồng bằng sông Hồng. Cũng theo một khảo sát mới đây của Bệnh viện Nhi TƯ về thực trạng chăm sóc nhi khoa trong toàn quốc, thì hầu hết các bệnh viện tuyến huyện ở các tỉnh miền núi phía Bắc đều không có khoa Nhi riêng mà chung với khoa Nội - Lây. Khoa Nhi ở các bệnh viện tỉnh thiếu cán bộ chuyên về Nhi khoa, trang thiết bị quá nghèo nàn, chất lượng khám chữa bệnh chưa đạt yêu cầu. Chính vì vậy, mặc dù có chính sách khám chữa bệnh miễn phí cho trẻ em dưới 6 tuổi nhưng bệnh nhân vượt tuyến khá nhiều đã dẫn đến tình trạng quá tải ở bệnh viện tuyến trên.
Thực trạng này cho thấy việc thực hiện quyền được chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ của trẻ em khu vực miền núi phía Bắc đang còn rất hạn chế. Nhưng cũng cần khách quan mà nói rằng, trong những năm qua cùng với các lĩnh vực khác, công tác y tế ở khu vực miền núi phía Bắc đã từng bước được hiện đại hoá, đầu tư trang thiết bị đồng bộ, nâng cao chất lượng chẩn đoán, điều trị, đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh của nhân dân trong đó có trẻ em. Mạng lưới y tế đã có mặt ở gần 95 % thôn, tuy nhiên ngay cả đại diện lãnh đạo Vụ Sức khoẻ Sinh sản, Bộ Y tế cũng phải đưa ra những nhận xét như trên, quả thật chúng ta không khỏi ngậm ngùi trước những thiệt thòi mà trẻ em miền núi phía Bắc đang “được hưởng”. Vì thế, nên chăng các cơ quan ban ngành liên quan cần có những chính sách thiết thực hơn nữa, trong đó đẩy mạnh mục tiêu phát triển kinh tế xã hội và cơ sở hạ tầng thiết yếu, tập trung các hoạt động truyền thông, giáo dục sức khoẻ đến tận người dân nhằm nâng cao ý thức của người lớn trong việc quan tâm, chăm sóc sức khoẻ con em mình để trẻ em khu vực miền núi phía Bắc được chăm sóc sức khoẻ đầy đủ hơn đúng như điều 24.1 trong Công ước quốc tế về quyền trẻ em “... Quyền được chăm sóc sức khoẻ là quyền của trẻ em được hưởng tiêu chuẩn chăm sóc sức khoẻ cao nhất có thể và hưởng các phương tiện chăm sóc lúc ốm đau và phục hồi sức khoẻ... Quyền được chăm sóc sức khoẻ được thể hiện qua các chính sách và chương trình cụ thể về chăm sóc sức khoẻ nhằm giảm thiểu tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh, trẻ em tỷ lệ bệnh tật và tỷ lệ suy dinh dưỡng của trẻ em...”.
Hà Quảng
