Nhà làm phim người Pháp 61 tuổi này không chỉ bị quyến rũ bởi vẻ đẹp phong cảnh ở Việt Nam với những ngôi chùa cổ kính. Bộ phim tài liệu thứ ba và cũng là bộ phim mới nhất ông làm về Việt Nam mang tên L’Or du Dragon (Vàng của Rồng), nói về các nghệ nhân và nghệ sỹ mà ông đã gặp, những người đang giúp lưu giữ các làng nghề và nghệ thuật truyền thống Việt Nam. “Tôi muốn bộ phim giới thiệu với khán giả trên thế giới những khía cạnh khác nhau trong cuộc sống của người dân ở miền Bắc Việt Nam - các nghệ sỹ và nghệ nhân. Tôi chọn sơn mài làm chủ đề chính của phim, từ đó giúp người xem khám phá những chất liệu cần thiết để làm một tác phẩm sơn mài, như nhựa cây sơn, lá vàng và giấy dó”.
Bộ phim được làm trong 2 năm và sẽ được giới thiệu tới công chúng ở Việt Nam tại Café des Arts vào ngày 30.8 tới. Sau đó bộ phim sẽ được giới thiệu tới khán giả nước ngoài ở Pháp, Bỉ, Thụy Sỹ và Québec, Canada... Trong vòng 42 phút, khán giả có cơ hội khám phá những vùng đất khác nhau ở Việt Nam từ vùng núi Tây Bắc như Hà Giang và Cao Bằng, tới Phú Thọ và những con phố náo nhiệt ở Hà Nội.
Giấy dó và tranh sơn mài
Bộ phim bắt đầu bằng truyền thuyết Con Rồng Cháu Tiên của người Việt và được nối tiếp bằng những câu chuyện và tâm sự của một số nghệ sỹ ở Hà Giang. Sau đó, Patrick đến Cao Bằng, gặp gỡ những người dân tộc Mường ở bản Khiêm, nơi chuyên về sản xuất giấy dó. Để hoàn thành đoạn phim này, ông đã phải đi lại rất nhiều lần. Patrick nhận xét: “Giấy dó có những đặc tính đặc biệt như giấy cói của Ai Cập: Nó không bị tan, có sự kháng cự lớn với sự tấn công của côn trùng và thay đổi khí hậu. Tôi đã từng nhìn thấy giấy dó trong những cuốn sách cầu nguyện và sách về Đông y rất cũ của người Dao, người Thái”.
Từ Cao Bằng, Patrick đưa khán giả đến những con phố ồn ào của Hà Nội, nơi ông gặp gỡ Phạm Huy Thông, một họa sỹ sơn mài trẻ. Thông từng học và dạy sơn mài bên cạnh nghệ sỹ Nhật Bản Ando Saeko và đang chuyên về sáng tác sơn mài. Trong xưởng sáng tác của mình, Thông trao đổi với Patrick về nghệ thuật sơn mài. Nó xuất hiện từ thế kỷ XV, tuy nhiên người ta đã tìm thấy dấu vết cho thấy nó được sử dụng đầu tiên trong các lăng mộ từ hơn 2.000 năm trước. Ở Việt Nam, sơn mài được sử dụng phổ biến nhất để phủ lên những lớp mặt bằng gỗ như tượng thần, đồ cúng và tranh tường ở đền và chùa. Nhiều khi nó còn được sử dụng để bảo vệ và trang trí những con rối và các đồ vật dùng hàng ngày như khay, bát. Sau đó, Thông đưa Patrick đến Phú Thọ- vùng đất có điều kiện khí hậu thích hợp để trồng cây sơn. Một điều thật bất ngờ: trước kia sơn mài được dùng để bảo vệ cánh máy bay, giúp chúng không bị biến dạng. Nó cũng được sử dụng trong quá trình ướp xác của các nhà sư…
Để hoàn thành các tác phẩm sơn mài, Thông không chỉ cần đến nhựa cây sơn, vỏ trứng… anh còn cần đến những lá vàng siêu mỏng. Lá vàng được các nghệ nhân ở làng Kiêu Kỵ, gần Hà Nội, chế tác. Đây là làng duy nhất ở châu thổ sông Hồìng làm nghề này. Patrick đã đưa người xem đến gặp gỡ ông Lê Văn Vọng, một trong 4 nghệ nhân cuối cùng của làng còn làm nghề, để được nghe giải thích về quá trình tạo ra những lá vàng siêu mỏng từ vàng nguyên chất. Theo như Thông giải thích, người ta cần dùng giấy dó để tránh cho các lá vàng dính vào nhau. Patrick sau đó gặp Nam, một nghệ nhân chuyên tái tạo những tác phẩm nghệ thuật tôn giáo, sử dụng sơn mài và lá vàng. Những ngôi chùa và đền như đền Bạch Mã thường đưa cho Nam những tác phẩm điêu khắc bị phá hủy bởi thời gian, thời tiết và chiến tranh để anh tái tạo...
Bộ phim kết thúc bằng hình ảnh con tàu đang tới và đi. “Hà Nội đang hồi sinh. Một niềm say mê cuồng nhiệt được sống hết mình, được hưởng những giây phút yên bình… nhưng cũng được làm việc, được bắt đầu, được xây dựng”. (Lời bình của Patrick)
Tình yêu Việt Nam
“Người Việt Nam có một nghị lực và sức sống phi thường. Họ đã thể hiện điều đó trong chiến tranh và hiện vẫn đang chứng tỏ điều đó. Điều làm tôi “sốc” khi đến Hà Nội lần đầu tiên năm 1993 là Thủ đô giống như một cái làng rộng hay chính xác hơn là một khu liên hợp của bản làng. Mỗi khu phố đều có chùa, có nhà chung và chức năng, nhiệm vụ riêng. Năm 2010, “Thủ đô của Rồng bay” sẽ kỷ niệm sinh nhật lần thứ 1.000. Đó là cả vĩnh hằng (eternity) đối với một con người, nhưng chỉ là thời khắc ngắn ngủi trong cuộc đời của con rồng”.
Patrick từng đặt chân đến hơn 60 nước trên thế giới. Ông nói Việt Nam là một trong những nước ông thích nhất. Ông đặc biệt rất thích nghệ thuật ở đây. “Tôi thấy các nghệ sỹ Việt Nam rất khéo léo và tài năng. Họ rất thích nói về niềm đam mê đối với công việc. Tôi quan tâm đến nghệ thuật vì tôi cũng vẽ tranh và vì tôi cũng rất thích những mối quan hệ đang có với các nghệ sỹ Việt Nam, những người đã giúp tôi hiểu hơn về văn hóa Việt. Tôi hy vọng bộ phim sẽ đóng góp một phần nhỏ bé giúp các nghệ sỹ và nghệ nhân ở miền Bắc của Việt Nam được khán giả thế giới biết đến”.
3 năm qua, Patrick đã làm hai phim tài liệu về Việt Nam: Từ Cà Mau đến Tây Tạng, nói về cuộc sống của người dân dọc sông MeKong và Từ sông Hồng đến sông MeKong. Ông từng sống với các dân tộc thiểu số và thực hiện nhiều cảnh quay về cộng đồng các dân tộc miền núi phía Bắc.
