Cách đây 5 năm, Cty TNHH Du lịch Hải Phong ở Hải Phòng đã có sáng kiến mở tour du lịch Nhà vườn, mà điểm đến là làng cau nổi tiếng xã Cao Nhân, huyện Thủy Nguyên, gây nhiều hứng thú với du khách khi đến đất Cảng, đặc biệt là khách quốc tế. Một ngày đầu xuân, tôi theo đoàn ca trù Hải Phòng đến nhà ông Nguyễn Văn Trường, thôn Nhân Lý, xã Cao Nhân. Trong khuôn viên hơn 200m2, vườn cau của gia đình ông có tới hơn 400 cây, đủ độ tuổi, trong đó cây già nhất hơn 60 tuổi. Theo ông Trường, cau mỗi năm rụng 5-6 tàu lá, nên có thể đếm đốt trên thân cây để luận tuổi.
Ông Trường có hai ngôi nhà làm theo lối cổ, cùng nằm trong khuôn viên của thửa đất vuông vức. Mỗi ngôi nhà chừng 40m2, phải lên ba bậc mới bước được vào nhà. Ngôi nhà chính đặt ban thờ ở gian giữa theo kiến trúc đặc trưng của nông thôn Việt Nam. Hai bên kê sập gụ tủ chè và bộ tràng kỷ gỗ lim đen bóng như sừng. Nhà làm theo lối chồng kẻ, bẩy hậu. Hàng cột làm bằng lõi lim nhỏ thôi nhưng trông cứng cáp trong màu gam sẫm, óng lên sắc thời gian gần 100 tuổi của ngôi nhà. Nét chạm khắc trên câu đầu và các con sơn đỡ quá giang đơn giản nhưng tinh xảo. Bộ cửa bức bàn ở gian giữa, phía dưới đã bắt đầu mục do ngấm nước qua nhiều mùa mưa mà ngôi nhà phải chống chọi. Bộ tràng kỷ cũ, mộng đã long, được chằng buộc bằng dây cẩn thận, hôm nay được kê ra ngoài sân để chuẩn bị đón khách. Trong nhà đã kê thay vào một cái giường lá quạt theo kiểu của những năm 60, 70 của thế kỷ trước.
Ngôi nhà thứ hai nằm thẳng hàng với ngôi nhà chính, cùng quay mặt ra vườn cau. Nó mới được cất lên từ hơn chục năm nay. Đây là nếp nhà cũ ông Trường mua lại của dân trong xóm lên đời nhà Tây, nhà hộp. Phần khung mái và ba bộ cửa bức bàn của ngôi nhà cũ được giữ nguyên. Còn lại tường xây mới, nền gạch men mới, mái lợp phiproximang. Ngôi nhà là sự giao thoa của kiến trúc cũ mới.
Nhà ông Trường được Hải Phong chọn làm điểm đến cho các tour du lịch do Công ty và các bên liên doanh tổ chức. Hôm tôi đến có tới 8 đoàn khách, đến từ nhiều nước trên thế giới như: Mỹ, Australia, Canada, New Zealand, Nhật Bản..., theo đường thủy. Chủ nhà được hướng dẫn và đặt hàng trước đã sắm sẵn chuối tiêu chín vàng, khoai lang luộc bốc khói, trầu têm cánh phượng, cau tươi bổ 6, cau tươi nguyên buồng... tất cả được bày biện đơn sơ mà đẹp mắt. Du khách sẽ được mời bát nước chè tươi dùng cùng bánh đậu xanh Hải Dương. Hai thứ quyện vào nhau cho cảm giác lạ mà ngon, nhất là với những người lần đầu được thưởng thức. Có ông Tây mắt nhướn lên, miệng xuýt xoa, đầu hơi nghiêng nhìn về phía bà vợ chắc cũng đang bị món quà quê này chinh phục. Ông nheo mắt, hất hàm, rồi giơ một ngón cái lên tỏ ý hài lòng...
Trong nhà tiếng ca nương, tiếng đàn đáy dìu dặt, thỉnh thoảng tiếng tom chát của trống chầu cất lên như ngợi như khen. Du khách bị dẫn dụ bởi thứ âm thanh mê hoặc phát ra từ cây đàn đáy mộc mạc, từ nhịp phách tre, từ lời hát của ca nương. Mặc dù bất đồng ngôn ngữ, nhưng họ cảm nhận bằng âm thanh, bằng giai điệu trữ tình, bằng lối hát ung dung, bằng dáng ngồi sang trọng, lịch lãm của cả ca nương, kép đàn và quan viên cầm chầu. Cả ba đều ngồi trên chiếc sập trải chiếu hoa, phía sau họ là chiếc tủ chè cũ.
Những ánh đèn flash chớp nhay nháy phát ra từ các máy ảnh nhỏ của du khách. Có người dùng máy quay video ghi lại những hình ảnh và âm thanh lạ lùng mà họ chưa bao giờ được chứng kiến.
Sau vài làn điệu ca trù, người hướng dẫn du lịch của đoàn giới thiệu về bộ môn hát độc đáo này của dân tộc Việt. Anh giới thiệu tỷ mỷ các loại nhạc cụ trong canh hát: chiếc đàn đáy, bộ phách tre, chiếc trống chầu nhỏ và cái roi chầu làm bằng thân cây mẫu đơn trên núi đá có mấy chục năm tuổi. Việc chuyển ngữ có thể chưa thật đủ, thật đúng, nhưng những gì anh truyền đạt lại, du khách cũng gật gật đầu tán thưởng. Dường như họ được nhận thêm một thông tin lạ và bổ ích trong chuyến đi. Hướng dẫn viên còn giới thiệu các đồ thờ theo phong tục truyền thống, cách thắp hương, thắp nến, rồi chắp tay, cúi đầu lầm rầm khấn khứa thần linh gia tiên của gia chủ. Một vài du khách cũng làm theo.
Ngoài sân, một tốp khác đề nghị chủ nhà thao tác múc nước giếng khơi. Du khách lại quay, lại chụp... khi gàu nước được kéo lên miệng giếng, họ hồn nhiên reo hò thật phấn khích.
Chẳng mấy chốc, các mẹt khoai, chuối, rồi nước chè vơi đi đáng kể. Gia chủ lại bổ sung để đón đoàn khách tiếp theo. Mãi đến hơn 3h chiều, lượng khách đăng ký đến mới hết. Nhóm ca trù thấm mệt, trán lấm tấm mồ hôi, nhưng nét mặt thật mãn nguyện. Với canh hát hôm nay, họ đã làm phong phú thêm cho ngành Du lịch Hải Phòng.
