PV: Là một nhà văn kiêm phóng viên thể thao, ông đã sáng tác hàng loạt tác phẩm văn học thể thao nổi tiếng, như Bậc thầy quốc tế và bà xã của anh… Gần đây nhất, ông lại cho ra tác phẩm Thực ra Thế vận hội đã bắt đầu. Ông nhìn nhận mối quan hệ giữa văn học và thể thao như thế nào?
TIÊU PHỤC HƯNG: Mối quan hệ giữa thể thao và văn học, dù là Hy Lạp cổ đại hay là hiện đại, đều vô cùng mật thiết. Lịch sử của phong trào Olympic cổ Hy Lạp đã thể hiện theo đuổi hai giá trị: Một là ca tụng bản thân con người, hai là lý tưởng và khát vọng về tương lai. Xét về bản chất, thể thao và văn học luôn liên thông với nhau. Những pho tượng của cổ Hy Lạp, ví dụ bức tượng Người ném đĩa, đã thống nhất giữa nghệ thuật với thể thao một cách hoàn mỹ.
Ông P.Coubertin sáng lập ra phong trào Olympic hiện đại vừa bắt nguồn từ nhận thức của ông về thế giới hiện đại, đồng thời cũng có sự gợi mở của văn học đối với ông. Nhà văn nổi tiếng của Pháp Đôđê là bạn thân với phụ thân của P.Coubertin, nhà văn đã từng cho P.Cuobertin thơ ấu một cuốn sách, trong đó có một truyện nổi tiếng Bài học cuối cùng, phản ánh tinh thần chán ghét chiến tranh và khát vọng hòa bình. Tư tưởng của P.Coubertin sáng tạo phong trào Olympic hiện đại để phản đối chiến tranh có ảnh rất sâu rộng. Thể thao không chỉ có thi đấu, không chỉ là chuyện thắng thua. Lý tưởng của phong trào Olympic hiện đại là nhằm đạt tới sự cọ sát và hòa hợp giữa những người khác chủng tộc, khác màu da, dùng thể thao để thông cảm, để sáng tạo một không khí hòa bình.
Gần trăm năm qua, đã xuất hiện rất nhiều tác phẩm điện ảnh, văn học nổi tiếng liên quan mật thiết với phong trào Olympic như: Phim nhựa Cỗ chiến xa lửa từng giành giải Oscar, serie phim thể thao Hải âu của Trung Quốc, hay các tác phẩm văn học Câu chuyện cờ người của Zweig, Người Mexico và Một rẻ xương sườn của Jack London...
PV: Olympic Bắc Kinh đề xuất quan điểm “Olympic Nhân văn”. Phong trào Olympic, vốn lấy thi đấu thể thao là chính, thể hiện tinh thần nhân văn - một trong những chủ đề hạt nhân của văn học như thế nào?
TIÊU PHỤC HƯNG: Lý tưởng của Olympic có hai điểm: Một là tự vượt qua bản thân, theo đuổi mục tiêu nhanh hơn, cao hơn, mạnh hơn; Hai là ký thác vào thế giới khách quan, theo đuổi hòa bình, công bằng, hữu nghị. Bất kể là thể thao hay là văn học, chúng đều có đặc điểm chung, chẳng qua chỉ có hình thức biểu hiện khác nhau mà thôi: Văn học dựa vào văn tự và tư tưởng, còn thể thao thì dựa vào thể phách và tinh thần. Thể thao đã thể hiện ra một kiểu tự vượt qua chính mình, từ cổ Hy Lạp đến hiện đại, trên thực tế đều như nhau, những pho tượng thời kỳ cổ Hy Lạp, cơ bắp của những kiện tướng thể thao đều vô cùng phát triển, đây cũng là một dạng biểu hiện về khát vọng của con người muốn vượt lên chính mình. Văn học cũng hy vọng con người tự vượt lên chính mình, càng thêm hoàn thiện. Những nét đẹp (mỹ) như vậy, vô luận trong văn học hay trong thể thao đều biểu hiện rất rõ ràng, phân minh. Ngoài ra, văn học hy vọng con người có thể chân thực (chân) và lương thiện (thiện). Thể thao cũng vậy. “Chân” trong văn học chính là mọi cái đều có xu hướng tiếp cận đến chân tướng của sự thật. Đây là một lý tưởng của nhân loại. Trong thể thao, tất cả những cuộc tranh tài, những môn thi đấu đều bộc lộ ra giữa thanh thiên bạch nhật, hơn kém nhau 0,01 giây là có thể chia ra quán quân và á quân; nhiều hơn 0,1kg là đã vượt qua người khác rồi. Đấy là biểu hiện cực kỳ huyền diệu của cái “Chân”. Thiện mà văn học biểu hiện ra là tình cảm lương thiện. Thông qua cạnh tranh trong hòa bình, thể thao biểu đạt nguyện vọng của mọi người muốn chuyển hóa chiến tranh thành hướng thiện. Cống hiến lớn nhất của Phong trào Olympic hiện đại chính là thể hiện ở hai điểm này: một là chiến thắng chính mình, kéo dài tinh thần của phong trào Olympic; Hai là dùng thể thao để hàn gắn những vết thương do chiến tranh gây ra, phá vỡ những ngăn cách, rào cản giữa nhân dân các quốc gia, các dân tộc, giữa các màu da và tín ngưỡng khác nhau.
PV: Thi đấu thể thao sẽ có thua - thắng, thành - bại, cũng khó tránh khỏi nụ cười, nước mắt, nhưng những loại tình cảm tương đối thuần túy, rất ít có mặt tiêu cực, âm mưu đen tối. Nên hiểu hiện tượng này như thế nào đây?
TIÊU PHỤC HƯNG: Đây là tính đặc thù của thể thao, biểu hiện thuần túy hơn tinh thần của con người, tình cảm của con người, chân và thiện của con người, trên sàn đấu. Đòi hỏi của con người về thua thắng, về thiện ác, về những dục vọng, thật ra là rất nặng nề. Nhưng thể thao ư, nó lược bỏ phức tạp thành giản đơn, tức là: hoan hô cho người thắng, tiếc nuối cho người thua. Cái nháy mắt trên đấu trường, sự vô tư, hết mình trong thi tài, làm cho tình cảm của con người được thăng hoa, vượt qua những mưu mô đấu đá và những mối quan hệ lợi ích trong xã hội.
PV: Nếu xem xét trong một thời gian, không gian dài rộng hơn, có thể nói rằng Olympic có tính nhân loại rộng lớn. Theo ông, sự kích thích và xúc động lòng người nhất của Olympics tập trung biểu hiện ở đâu?
TIÊU PHỤC HƯNG: Đó là tính đại chúng và tính phổ biến của nó. Ma lực lớn nhất của thể thao không phải ở chỗ thua thắng, mà ở chỗ tất cả mọi người đều có thể tham dự, hân hoan cuồng nhiệt, thua thắng là cái “mồi” hấp dẫn mọi người. Phong trào Olympic không chỉ là của vận động viên, cũng không phải chỉ của những người tổ chức hay quan chức, mà là của mọi người. Cho nên, chúng ta nói: phong trào Olympic cũng là một loại hình văn hóa, một loại hình giáo dục. Không phải ai cũng hiểu một tác phẩm văn học, hội họa hay ca kịch, nhưng tất cả mọi người đều có thể nhận ra ai chạy nhanh, ai nhảy cao... Đây là sự thể hiện tinh thần Olympic một cách đơn giản nhất, trực quan nhất.
PV: Trong xã hội ngày nay, các loại hình báo chí đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong quá trình truyền bá thể thao. Trong thực tiễn sáng tác của mình, ông đã giải thích và truyền bá thể thao như thế nào?
TIÊU PHỤC HƯNG: Khi đối diện với thể thao, văn học ở thế yếu, nhất là trong xã hội hiện đại, phong trào thể thao ngày càng lớn mạnh. Phong trào Olympic nhờ vào sự phát triển của thương nghiệp và sức mạnh của báo chí hiện đại, tốc độ truyền bá ngày càng nhanh, diện che phủ cũng ngày càng rộng rãi. Nhưng, văn học lại không thể thiếu vắng. Văn học không phải là sự phản ánh tức thời tại chỗ, nhưng văn học có thể thâm nhập vào thể thao, vào thế giới nội tâm của vận động viên và của người xem, đây là ưu thế của nó. Điều mà báo chí quan tâm chú ý hơn là tin tức kịp thời, vì vậy văn học nên thâm nhập vào tâm linh. Kết quả thi đấu người xem có thể biết lập tức từ hiện trường. Văn học nên dốc sức vào đào xới thế giới nội tâm của vận động viên, cần phải làm rõ vận động viên vì sao mà đi tới thành tích đó, những câu chuyện phía, sau số phận thăng trầm của họ...
Theo www.cflac.org.cn
