Ngày 5.2, Thủ tướng Anh Gordon Brown thông báo đảng Liên minh Dân chủ (DUP) thân Anh và Sinn Fein, cánh chính trị của tổ chức bán quân sự Quân đội Cộng hòa Ireland (IRA), đã nhất trí chuyển giao quyền kiểm soát lực lượng cảnh sát và tư pháp vào tháng 4.2010. Đây là bước đi cuối cùng để các bên hoàn tất Thỏa thuận Ngày thứ sáu tốt lành.
Kể từ Thỏa thuận Ngày thứ sáu tốt lành năm 1998, phải đợi 9 năm sau, hai phe phái đối đầu ở Bắc Ireland, gồm những người dân tộc chủ nghĩa theo đạo Thiên chúa, vốn ủng hộ thống nhất toàn bộ Ireland và những người theo đạo Tin lành, vốn mong muốn duy trì Bắc Ireland là một phần của khối Liên Hiệp Anh, mới thành lập được Chính phủ chia sẻ quyền lực. Theo đó, chức Thủ hiến Bắc Ireland được trao cho mục sư dòng Tin Lành thân Anh thuộc đảng Dân chủ Hợp nhất (DUP), Ian Paisley, và vị Phó thủ hiến là ông Martin McGuinness, Chủ tịch đảng Sinn Féin (Thiên chúa), nhánh chính trị của lực lượng bán vũ trang Quân đội Cộng hòa Ireland (IRA). Chính quyền Anh trao cho Chính phủ chia sẻ quyền lực giữa DUP và Sinn Féin cùng quản lý các lĩnh vực như kinh tế, giáo dục, y tế, văn hóa… Tuy nhiên, quyền kiểm soát lực lượng cảnh sát và tư pháp - hai lĩnh vực nhạy cảm đối với an ninh của vùng đất vừa trải qua 30 năm nội chiến, vẫn được đặt dưới sự kiểm soát của London.
Theo thỏa thuận ký ngày thứ sáu, 5.2, lần đầu tiên Bắc Ireland có Bộ trưởng Tư pháp, chịu trách nhiệm quản lý lực lượng cảnh sát và hệ thống tư pháp của vùng. Dự kiến, Thủ hiến Bắc Ireland Peter Robinson (người lên thay ông Ian Paisley vào tháng 8.2009) sẽ bổ nhiệm vị trí này vào ngày mai, 8.2 trong số những nhân vật thuộc đảng Liên minh, một đảng trung dung không ủng hộ DUP cũng không thân Sinn Fein. Sự lựa chọn mang tính dung hòa này là yếu tố giúp củng cố sự ổn định của Bắc Ireland. Ngoài ra, một chức Thư ký Tư pháp, chịu trách nhiệm có vấn về tư pháp cho Chính quyền Bắc Ireland cũng sẽ được thành lập. Lực lượng cảnh sát Bắc Ireland cũng được cải tổ lại sau khi Lực lượng cảnh sát Bảo hoàng tỉnh Ulster (RUC) chấm dứt hoạt động. Nếu RUC chủ yếu là những cảnh sát Tin lành, vốn căm thù những chiến binh Cộng hòa, từng gây ra nhiều vụ bạo lực đẫm máu trong quá trình đấu tranh đòi giải phóng Ireland, thì Lực lượng cảnh sát mới của Bắc Ireland (PSNI) được thành lập với 1/4 là những người Cộng hòa Thiên chúa. Khúc mắc lớn nhất là việc DUP muốn xóa bỏ ủy ban tuần tra, cơ quan vốn có quyền cấm những lực lượng theo đạo Tin lành diễu hành qua khu vực của người Thiên chúa giáo, cuối cùng cũng được giải quyết theo đó, hai bên nhất trí tìm kiếm một quy chế cho các cuộc diễu hành. Các cuộc diễu hành như vậy trong quá khứ thường kết thúc bằng những cảnh bạo lực và không khí căng thẳng giữa hai cộng đồng.
Trong gần 2 tháng qua, cuộc đàm phán giữa DUP và Sinn Fein về tiến trình chuyển giao quyền lực cuối cùng này liên tục rơi vào bế tắc, làm dấy lên lo ngại cho rằng, thể chế chính trị non trẻ ở Bắc Ireland có thể đổ vỡ. Nguyên nhân là do phe Anh cố tình trì hoãn tiến trình này. Họ cho rằng quyền kiểm soát an ninh và tư pháp là biểu tượng của chủ quyền của Vương quốc Anh đối với vùng đất Bắc Ireland và họ không muốn nhượng bộ. Những người Tin lành lại càng không muốn trao hai quyền mang tính sống còn về an ninh cho lực lượng vũ trang đã từng chiến đấu chống lại họ trong suốt 30 năm qua. Họ vẫn còn hoài nghi, liệu quân đội Cộng hòa Bắc Ireland, dù giờ đây đã cởi bỏ quân phục để khoác lên chiếc áo mang màu sắc chính trị mang tên Sinn Fein, một ngày nào đó, khi đã có an ninh và tư pháp trong tay, có quay về với bạo lực để giải phóng Bắc Ireland như mục tiêu họ theo đuổi?
Tuy nhiên, có vẻ như cả DUP và Sinn Féin có thể đã bị khuất phục trước “cây gậy” hoặc có thể đã bị mềm lòng trước “củ cà rốt” của London. Trong những ngày cuối tháng 1 vừa qua, London và Dublin đã cùng ra tối hậu thư, yêu cầu Bắc Ireland phải nhanh chóng giải quyết vấn đề chia sẻ quyền lực, nếu không muốn phải chấp nhận “một giải pháp mang tính áp đặt từ London”. Cả DUP và Sinn Fein đều hiểu, giải pháp đó đồng nghĩa với việc họ sẽ mất quyền tự trị và London sẽ tiếp quản việc điều hành Bắc Ireland. Trong khi huơ cây gậy, Thủ tướng Anh Gordon Brown cũng không quên chìa ra củ cà rốt trị giá 800 triệu bảng (920 triệu euro) cho tiến trình chuyển giao quyền lực, có thể được bắt đầu vào tháng 4 tới. Và một cây gậy vô hình khiến chính DUP và Sinn Fein lo ngại, đó là sự đổ vỡ của tiến trình chuyển giao quyền lực này có thể sẽ phá hủy công trình hòa bình được kiến tạo cách đây 12 năm.
Gordon Brown có quyền tự hào về công trình mà ông được thừa kế từ người tiền nhiệm Tony Blair. “Một chương dằng dặc bất ổn đã khép lại. Hôm nay, chúng ta cùng viết một trang sử mới cho Bắc Ireland - hòa bình và ổn định”- ông Brown phát biểu tại lễ ký kết. Bộ trưởng Anh phụ trách Bắc Ireland Shaun Woodward thì khẳng đinh “thỏa thuận là miếng ghép cuối cùng mà các bên tìm kiếm để hoàn tất bộ xếp hình hòa bình”. Về phần mình, Thủ hiến Peter Robinson ca ngợi “thỏa thuận là bằng chứng chắc chắn nhất cho thấy chúng ta sẽ không quay trở lại những tháng ngày đen tối trong quá khứ”. Nhân vật số hai của Chính quyền Bắc Ireland, Phó thủ hiến thuộc đảng Sinn Fein Martin McGuinness thì khẳng định “đây là thời khắc mà tiến trình hòa bình chín muồi”.
Tuy nhiên, những người kém lạc quan hơn thì cho rằng, tiến trình chính trị mong manh này có thể thất bại bất kỳ lúc nào, nếu quá trình chuyển giao diễn ra không suôn sẻ trong những ngày tới. 30 năm xung đột dường như vẫn chưa phai mờ trong ký ức những người đối đầu, mà bằng chứng là việc Thủ hiến Peter Robinson và Phó thủ hiến Martin McGuinness một lần nữa từ chối bắt tay tại lễ ký kết.
