Tâm sự của ông tỏ rõ sự băn khoăn về vai trò và trách nhiệm của các Ban Thanh tra nhân dân (TTND) trong cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, xã, phường và thị trấn đối với việc giám sát, phát hiện tham nhũng, tiêu cực, lãng phí tại các cơ quan, đơn vị... Nhiều năm là thành viên Ban Pháp chế HĐND tỉnh, thường xuyên theo dõi công tác này nên tôi rất đồng tình và cho rằng, không cải cách thì chính hoạt động hình thức của tổ chức này cũng là một sự lãng phí thời gian, công sức của nhiều người.
Thực tế TTND có cần thiết hay không, và phải cải cách như thế nào để hoạt động hiệu quả? Trước hết, phải khẳng định bản chất của Nhà nước ta là Nhà nước dân chủ. Chế định TTND chính là cơ sở để người dân thực hiện quyền dân chủ được pháp luật quy định. Thông qua các Ban TTND, cán bộ, công chức, người lao động... tham gia vào công tác quản lý nhà nước. Như vậy, nếu không có TTND tại các xã, phường, thị trấn và trong các cơ quan, doanh nghiệp thì Nhà nước sẽ thiếu mất một kênh giám sát quan trọng đối với hoạt động của chính quyền. Hoạt động của các Ban TTND còn hình thức, hiệu quả chưa cao có nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân từ nhận thức, trình độ của cán bộ làm công tác TTND và phương pháp hoạt động chưa phù hợp. Để khắc phục tình trạng này, phải bầu ra những thành viên của Ban TTND có trình độ, năng lực, đặc biệt là hiểu biết pháp luật; Quá trình hoạt động, Ban TTND phải thường xuyên được bồi dưỡng nghiệp vụ, và một giải pháp quan trọng nữa là phải bảo đảm sự độc lập của các Ban TTND trong các cơ quan, doanh nghiệp.
Thực tế, trong cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, doanh nghiệp... người được bầu làm TTND cũng không vượt qua giới hạn phải tuân thủ sự chỉ đạo, điều hành của lãnh đạo ( thủ trưởng) cơ quan, đơn vị. Bởi lẽ, trước hết họ là những cán bộ, công chức, người lao động của cơ quan, tổ chức đó. Mặt khác, tài chính cho TTND hoạt động cũng phụ thuộc vào cơ quan, đơn vị. Một đặc trưng quan trọng để nâng cao chất lượng giám sát đó là tính độc lập giữa chủ thể giám sát và đối tượng bị giám sát. TTND phụ thuộc quá nhiều vào cơ quan, DN thì đương nhiên, chất lượng giám sát không cao, việc giám sát chỉ mang tính hình thức. Do vậy, để các Ban TTND hoạt động có hiệu quả, phải tăng cường tính độc lập của TTND, khắc phục sự lệ thuộc quá nhiều của TTND vào cơ quan, đơn vị... Muốn làm được điều đó, khi sửa đổi Luật Thanh tra năm 2004, chế định TTND phải được nhìn nhận thực tế hơn, không để tình trạng các Ban TTND hoạt động hình thức như hiện nay.
