Thực trạng ô nhiễm môi trường
Trước khi KCN Phú Tài ra đời, khu vực phường Trần Quang Diệu của TP Quy Nhơn, Bình Định đã mọc lên một số nhà máy sản xuất công nghiệp, tuy nhiên sự ra đời của các nhà máy này chưa theo quy hoạch để phát triển lâu dài. Nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển công nghiệp, tỉnh Bình Định đã quy hoạch và đề nghị Chính phủ xem xét bổ sung KCN Phú tài vào diện KCN tập trung của cả nước. Xuất phát từ đặc thù nói trên, cộng với nguồn vốn đầu tư cơ sở hạ tầng có hạn, đồng thời thăm dò khả năng đầu tư của các nhà đầu tư vào KCN, tỉnh phải thực hiện theo phương thức cuốn chiếu: vừa xây dựng cơ sở hạ tầng vừa cho phép các DN đầu tư vào sản xuất kinh doanh ( SXKD). Và như thế, quá trình hoạt động của KCN Phú Tài đã nảy sinh nhiều bất cập, nổi cộm nhất là tình trạng ô nhiễm môi trường. Do cơ sở hạ tầng chưa được đầu tư hoàn chỉnh, cộng với ý thức của các DN không cao, trong một thời gian dài các DN hoạt động trong KCN chỉ quan tâm đến việc SXKD trước mắt, coi nhẹ công tác bảo vệ môi trường. Phần lớn các cơ sở SXKD chưa có hệ thống xử lý nước thải hoặc có nhưng không hoạt động được do thiết kế chưa hợp lý, thậm chí có trường hợp vận hành không đúng kỹ thuật. Nhiều cơ sở đã đối phó với tình trạng ô nhiễm môi trường do mình gây ra bằng cách lợi dụng trời mưa, đêm tối xả nước thải ra môi trường, điều này càng làm cho môi trường ô nhiễm trầm trọng hơn. Bên cạnh đó, khuôn khổ pháp lý và các chế tài của Nhà nước cũng chưa đủ mạnh, việc đầu tư cho công tác bảo vệ và cải thiện môi trường chưa được quan tâm đúng mức…
Trước thực trạng trên, UBND tỉnh Bình Định đã hỗ trợ 50% kinh phí cho Công ty Phát triển hạ tầng KCN quy hoạch và xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung để xử lý nước thải trong KCN Phú Tài và Long Mỹ theo đúng quy định. Ngoài ra, nhằm hỗ trợ các DN xử lý ô nhiễm môi trường, UBND tỉnh Bình Định đã ban hành chính sách hỗ trợ các cơ sở, DN trên địa bàn tỉnh từ 15-20% tổng kinh phí đầu tư cải tạo, xây dựng hệ thống xử lý chất thải, nước thải trong từng DN, trước khi đấu nối vào hệ thống XLNTTT để xử lý triệt để tình trạng ô nhiễm môi trường trong KCN.
Doanh nghiệp không tự giác bảo vệ môi trường
Hệ thống xử lý nước thải tập trung KCN Phú Tài và Long Mỹ được xây dựng gồm các hạng mục: đường ống trung tâm dẫn nước thải, 2 hồì chứa sinh học, trạm vận hành xử lý nước thải… với công suất 6.000m3/ngày đêm, doViện Khoa học- Công nghệ- Môi trường (Đại học Bách Khoa Hà Nội) thiết kế, thực hiện. Qua khảo sát, lượng nước thải trong các DN hiện nay đã giảm nhiều so với trước vì các DN chế biến gỗ đã thay đổi công nghệ chế biến, không luộc gỗ như trước mà chuyển qua hệ thống sấy khô nên Công ty Phát triển hạ tầng các KCN đã quyết định giảm công suất hệ thống xử lý nước thải tập trung xuống còn 2.000m3/ngày đêm, tiết kiệm được 7 tỷ đồng so với công suất 6.000m3/ngày đêm như thiết kế ban đầu. Tuy nhiên, cho đến nay hệ thống xử lý nước thải vẫn chưa thể đưa vào vận hành, vì không có nước thải để xử lý. Điều này đã làm lãng phí đầu tư và gây khó khăn cho Công ty Phát triển hạ tầng các KCN.
Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên là do không có DN nào chịu đấu nối và xả nước thải vào hệ thống xử lý nước thải tập trung, mặc dù số lượng DN hoạt động trong KCN rất lớn (Tại 2 KCN Phú tài, Long Mỹ hiện có 99 DN đang hoạt động, trong đó có 41 DN hoạt động trong lĩnh vực chế biến lâm sản; 18 DN chế biến đã granite; 7 DN sản xuất giấy, bao bì; 4 DN sản xuất vật liệu xây dựng. Trong đó chỉ có 19 DN thuộc loại hình không có nước thải, 80 DN còn lại đều có nước thải). Qua kiểm tra của các cơ quan chức năng, hiện nay mới chỉ có 24 DN đã xây dựng hoàn chỉnh trạm xử lý nước thải cục bộ đạt tiêu chuẩn môi trường; 24 DN đã xây dựng nhưng chưa xác định hiệu quả xử lý; 9 DN xây dựng một cách đơn giản bằng các bể lắng lọc; còn 23 DN chưa xây dựng hệ thống xử lý nước thải cục bộ. Và điều đáng nói là chưa có DN nào thực hiện việc xả nước thải vào hệ thống XLNTTT của KCN.
Trước thực trạng này, cơ quan chức năng tỉnh Bình Định cần có biện pháp buộc các DN đấu nối vào hệ thống xử lý nước thải tập trung của KCN Phú Tài và Long Mỹ để không lãng phí một công trình đầu tư tiền tỷ, và quan trong hơn là thực hiện nghiêm quy định bảo vệ môi trường.
