Rắc rối ở túi ni lông
Về đối tượng chịu thuế, phần lớn ý kiến trong Hội thảo cho rằng, các đối tượng chịu thuế được quy định trong Dự thảo là phù hợp, tuy nhiên cần mở rộng đối tượng hơn nữa. Vì bản chất các chất gây ra ô nhiễm môi trường không đơn thuần là 5 nhóm được liệt kê trong Dự thảo, ví dụ, các chất phá hủy tầng ozon có nhiều chất tại sao chỉ đưa mỗi chất HCFC?
Đối với túi ni lông, có nhiều ý kiến trái chiều khi Dự thảo đưa loại hàng hóa này vào đối tượng chịu thuế. Có ý kiến cho rằng nên đánh thuế cao đối với túi ni lông để hạn chế sử dụng loại sản phẩm này. Hiện nay, túi ni lông có giá thành rất thấp nếu đánh thuế thấp vào loại mặt hàng này thì không tạo ra quá nhiều biến chuyển và việc điều chỉnh hành vi của người dùng là không hiệu quả.
Trong lúc đó, Hiệp hội Nhựa lại cho rằng: Túi ni lông thực tế là sản phẩm nhựa, mà nhựa là sản phẩm thân thiện với môi trường so với các chất khác, lại có thể tái sinh. So sánh với các chất liệu khác, ví dụ như giấy, thì quá trình sản xuất ra túi nhựa ít gây ô nhiễm hơn quá trình sản xuất ra túi giấy và quá trình tái sinh nhựa không phát sinh bất kỳ khí thải nào. Theo kết luận của một nghiên cứu gần đây ở châu âu thì túi nhựa sinh học không thân thiện với môi trường gấp nhiều lần so với túi nhựa PE. Do vậy, không nên đưa sản phẩm túi nhựa vào đối tượng chịu thuế. Hiệp hội nhựa và các công ty nhựa cũng đưa ra ý kiến là cần xác định chính xác tên của sản phẩm này là “túi nhựa” chứ không phải là “túi ni lông”.
Đối với mặt hàng xăng, bà Nguyễn Thị Thủy – Khoa Luật thương mại Đại học Luật TP Hồ Chí Minh cho rằng: Xăng đang là đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt. Lý do đánh thuế tiêu thụ đặc biệt đối với mặt hàng này là vì tác động xấu đến môi trường nên phải cần thiết hạn chế sử dụng hoặc tìm kiếm sản phẩm khác thân thiện với môi trường để thay thế. Nếu đưa xăng vào đối tượng chịu thuế của Luật Thuế môi trường với cùng lý do trên thì xăng đã chịu hai loại thuế của cùng một mục đích điều chỉnh, như vậy là không hợp lý. Do đó, đề nghị đưa xăng ra khỏi đối tượng chịu thuế của thuế tiêu thụ đặc biệt nếu đã đánh thuế xăng ở Luật Thuế môi trường.
Về thuốc bảo vệ thực vật hạn chế sử dụng: một số ý kiến không đồng tình với việc đánh thuếá đối với “thuốc bảo vệ thực vật hạn chế sử dụng” vì nếu sử dụng đúng liều lượng thì những loại thuốc sử dụng trong nông nghiệp, thuốc trừ mối, thuốc bảo quản lâm sản, thuốc khử trùng kho sẽ có lợi chứ không gây hại. Dự thảo cần phải xác định một cách rõ ràng mục tiêu đánh thuế môi trường là đánh vào các sản phẩm gây hại cho môi trường hay là tác động xấu đến sức khỏe của con người. Việc xác định rõ mục tiêu sẽ quyết định đến việc xác định các đối tượng chịu thuế.
Lo thuế chồng thuế
Dự thảo quy định 3 trường hợp không phải chịu thuế môi trường là các hàng hóa không sử dụng, tiêu thụ trong nước nên không gây ảnh hưởng xấu đến môi trường tại Việt Nam. Đây là ba trường hợp hợp lý với yêu cầu đặt ra của Luật Thuế môi trường là điều tiết vào hàng hóa gây ô nhiễm môi trường tại Việt Nam. Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng quy định trên chưa bao quát hết các trường hợp hàng hóa không được sử dụng ở Việt Nam, thiếu trường hợp “hàng hóa mượn đường qua của khẩu, biên giới Việt Nam”. Rõ ràng, trong trường hợp này, hàng hóa mặc dù cũng có yếu tố độc hại và ảnh hưởng xấu đến môi trường nhưng chúng không được sử dụng và tiêu dùng trên lãnh thổ Việt Nam. Ths. Phan Phương Nam – Giảng viên Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh phân tích: Trường hợp này về lý thuyết hoàn toàn giống trường hợp được nêu tại khoản 1 Điều 5 Dự thảo: “Hàng hoá chuyển khẩu, quá cảnh qua lãnh thổ Việt Nam cửa khẩu biên giới Việt Nam”. Ông Nam đề nghị sửa khoản 1 Điều 5 Dự thảo thành: “Hàng hóa vận chuyển quá cảnh hoặc mượn đường qua cửa khẩu, biên giới Việt Nam, hàng hóa chuyển khẩu theo quy định của Chính phủ”.
Đối với người nộp thuế, Dự thảo quy định thuế môi trường thu đối với 3 hành vi là khai thác, sản xuất, nhập khẩu hàng hóa. Tuy nhiên, thuế môi trường chỉ nên thu một lần nên nếu khâu khai thác đã nộp thì khâu sản xuất không phải nộp nữa, tương tự nếu khâu nhập khẩu đã nộp thì đến khâu sản xuất sẽ được khấu trừ số thuế đã nộp. Dự thảo cần phải quy định rõ điều này để tránh thu nhiều lần cho một đối tượng. Nhiều ý kiến đề nghị bổ sung vào Điều 4 Dự thảo.
Theo đó, đối với biểu khung thuế môi trường cần phải có căn cứ khoa học để xác định mức thuế phù hợp. Bởi biểu khung thuế môi trường quy định trong Dự thảo là chưa hợp lý. Chẳng hạn, xăng có hàm lượng lưu huỳnh (là một trong những yếu tố gây ô nhiễm môi trường) thấp hơn dầu diesel nhưng lại có thuế suất cao hơn (xăng có mức thuế là 1.000 – 4.000 đồng/lít, dầu diesel là 500 – 2.000 đồng/lít).
Ngoài ra, các chuyên gia cũng cho rằng: Khoảng cách giữa mức sàn và mức trần của mức thuế là khá cao (than, các thuốc bảo vệ thực vật hạn chế sử dụng, dung dịch HCFC gấp 5 lần; xăng, dầu diesel là 4 lần …) trong khi Dự thảo không đưa ra các căn cứ để xác định các tiêu chí áp dụng mức thuế thấp nhất, cao nhất, trung bình trong khung thuế, điều này có thể gây tâm lý không ổn định cho nhà đầu tư, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh đối với các đối tượng chịu thuế.
