Xây dựng Luật Thuế môi trường được đánh giá là một việc làm cần thiết đối với Việt Nam hiện nay. Bởi theo tính toán của các chuyên gia nước ngoài, nếu GDP tăng gấp đôi và không kịp thời có các giải pháp giảm dần tình trạng thải chất độc hại thì nguy cơ ô nhiễm tăng gấp 3 - 5 lần. Trong khi đó, các loại phí bảo vệ môi trường hiện hành mới dừng lại ở mục tiêu huy động đóng góp một phần của những đối tượng xả thải mà không tự mình xử lý chất thải, hỗ trợ thêm chí phí làm sạch môi trường, nguồn thu từ phí còn rất hạn chế. Tổng thu các khoản phí bảo vệ môi trường năm 2008 là 1.224 tỷ đồng. Nếu tính cả số thu từ phí xăng dầu 9.000 tỷ/năm thì tổng số thu là 10.224 tỷ đồng/năm. Trong khi đó, theo ước tính, hàng năm nhà nước phải chi gấp nhiều lần con số này cho sự nghiệp bảo vệ môi trường. Đơn cử, tính riêng nhu cầu cho các đề án tổng thể cải tạo môi trường, xử lý ô nhiễm tại các làng nghề, khu công nghiệp đã “ngốn” khoảng 17.000 tỷ đồng.
“Khai tử” túi nhựa xốp
Theo dự thảo Luật Thuế môi truờng đang được Bộ Tài chính gấp rút soạn thảo để trình Quốc hội vào tháng 10.2010 tới, có 5 nhóm đối tượng chịu thuế: xăng, dầu; than; dung dịch HCFC; túi nhựa xốp và thuốc bảo vệ thực vật thuộc nhóm hạn chế sử dụng.
Cụ thể, đối với túi nhựa xốp (túi ni lông), Ban soạn thảo cho rằng sản phẩm này phải tốn thời gian rất lâu để phân hủy hoặc không thể tự phân hủy được. Các nhà khoa học đã chứng minh, các túi nhựa xốp có thể mất từ hàng trăm năm mới có thể tự phân hủy nếu không bị tác động của ánh sáng mặt trời. Khi bị phân hủy, túi nhựa xốp còn sinh ra các chất làm đất bị trơ, không giữ được độ ẩm và dinh dưỡng cho cây trồng. Hiện nay có nhiều nước trên thế giới cũng đã thu thuế đối với sản phẩm nhựa xốp như Anh, Ailen, Đài Loan... Một số nước khác thậm chí còn cấm sử dụng sản phẩm túi nhựa xốp trong các thành phố lớn như Bắc Kinh, Trung Quốc.
Đối với túi nhựa xốp, Bộ Tài chính đề xuất quy định mức thu thuế từ 100– 150% giá bán hiện hành nhằm mục tiêu góp phần làm thay đổi hành vi của người tiêu dùng trong việc sử dụng, khuyến khích sản xuất các sản phẩm thay thế thân thiện hơn với môi trường.
Xăng, dầu cũng chịu thuế môi trường
Nhiều người quan tâm đến việc Ban soạn thảo đưa xăng, dầu- mặt hàng thiết yếu và chiến lược, vào danh sách phải chịu thuế thay cho việc thu phí như trước đây. Các chuyên gia kinh tế cho rằng, việc thu thuế đối với mặt hàng xăng như “mồi lửa” kéo lạm phát bùng nổ. Mức thuế dao động cao từ 1.000 – 4.000 đồng/lít đối với xăng, diesel từ 500 – 2.000 đồng/lít; dầu hỏa, mazút từ 300 - 2.000 đồng/lít... ắt sẽ tác động lớn đến giá cả chung, khi rất nhiều mặt hàng phụ thuộc vào xăng. Và khi phải đóng thuế môi trường, tức là tăng chi phí đầu vào, rất có thể các oanh nghiệp lại nâng giá thành sản phẩm. Khi đó, người tiêu dùng lại chính là đối tượng phải gánh khoản thuế trên và lợi nhuận vẫn tiếp tục “rơi” vào túi các doanh nghiệp.
Ông Vũ Văn Trường, Vụ trưởng Vụ Chính sách thuế, Bộ Tài chính cho biết: “Với mức thu này, mới nghe thì có vẻ hơi sốc, nhưng hiểu đúng ra thì hoàn toàn không phải như vậy. Bởi thực chất xăng, dầu là nguyên liệu có cơ chế quản lý đặc biệt với việc ban hành hẳn một Nghị định riêng về quản lý xăng dầu. Trên thế giới cũng đã tiến hành thu phí rất cao. Việt Nam không thể đứng ngoài xu thế hội nhập quốc tế. Một vài năm nữa, biên giới về hàng hóa ở các nước trong khu vực sẽ không còn, nên sẽ không còn một chính sách riêng của quốc gia về quản lý lĩnh vực này. Việc ra đời Luật Thuế môi trường sẽ là một công cụ điều tiết những tổn thất trong việc mất cân bằng ở các thị trường. Vì vậy, đề xuất một mức thu bằng các nước nhằm tránh trường hợp “chảy máu” xăng, dầu sang biên giới là điều hết sức cần thiết. Tỷ lệ dao động từ 1.000 – 4.000 đồng/lít mới có thể quản lý được”.
Trong khi đó, theo các doanh nghiệp nhập khẩu và kinh doanh xăng dầu thì hiện tại, một lít xăng A92 đang có giá 16.400đ đồng/lít đã phải gánh đến 6.200 đồng tiền phí và thuế, gồm: 1.800 đồng thuế nhập khẩu, 1.000 đồng thuế tiêu thụ đặc biệt, 1.200 đồng thuế giá trị gia tăng, 1.000 đồng trích trả nợ tiền bù giá ngân sách, 1.000 đồng tiền phí giao thông và 200 đồng Quỹ bình ổn xăng dầu. Như vậy, chỉ tiền thuế và phí đã chiếm 40% giá của một lít xăng. Vẫn theo ông Trường, khi áp dụng mức thuế với giá xăng, dầu, dự kiến sẽ không tiếp tục thu phí xăng, dầu (mức thu 1.000 đồng/lít) như hiện nay. Mức thuế tối thiểu trong thời gian đầu được quy định bằng mức phí, sau đó, tùy thuộc vào sự biến động và trượt giá thị trường để đưa ra những mức thu phù hợp trong dao động từ 1.000 – 4.000 đồng/lít như ễa quy định.
Một trong những ngành mũi nhọn, then chốt của Việt Nam hiện nay là than cũng sẽ bị áp thuế môi trường. Theo đó, mức thuế tối thiểu áp dụng cho than sẽ bằng mức phí bảo vệ môi trường đối với khai thác khoáng sản hiện hành (tường đương khoảng 1% giá bán). Mức thuế tối đa bằng 5% giá bán (tường đương từ 30.000 – 60.000 đồng/tấn).
