Được sự quan tâm của chính quyền địa phương, những năm gần đây công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân ở Tuyên Hoá có nhiều tiến bộ: đến nay huyện đã có 20 trạm y tế/ 20 xã thị trấn, 151/151 thôn bản có mạng lưới y tế hoạt động với đội ngũ cán bộ y tế cơ sở được đào tạo bài bản về nghiệp vụ. Đáng chú ý, có 12 xã đã có bác sỹ... Tuy nhiên, việc xây dựng xã đạt chuẩn quốc gia về y tế giai đoạn 2001- 2010 theo 10 chuẩn của Bộ y tế trên địa bàn còn nhiều khó khăn, hiện cả huyện mới chỉ có 3 xã đạt chuẩn quốc gia về y tế.
Trao đổi về vấn đề này, Trưởng phòng y tế huyện Hoàng Hữu Tình cho biết: một trong những khó khăn khiến công tác xây dựng xã đạt chuẩn quốc gia về y tế của huyện là do dân trí không đồng đều, hiểu biết về chăm sóc sức khỏe của người dân còn hạn chế; biên chế cán bộ y tế xã đủ số lượng và cơ cấu chuyên môn, nhưng chất lượng chưa phù hợp với chuẩn quốc gia. Mặt khác, do không có chế độ đãi ngộ thích đáng nên một số bác sỹ bỏ việc; cơ sở vật chất các trạm y tế xã xây dựng đã lâu nên nhiều trạm đã xuống cấp, trang thiết bị cũng trong tình trạng cũ nát, hư hỏng không bảo đảm chất lượng KCB cho người dân... Bên cạnh đó, quy định của Bộ Y tế về chuẩn 7 là khối nhà chính của trạm y tế tối thiểu phải là nhà cấp III, diện tích từ 90 mét vuông trở lên, có số phòng chức năng từ 8 đến 9 phòng trở lên. Ngoài ra còn có khối nhà phụ trợ gồm nhà bếp, nhà kho, bể nước, nhà vệ sinh, nhà để xe... Nhưng, thực tế, 20 trạm y tế của huyện đều là nhà cấp IV được xây dựng đã lâu nên thiếu nhiều phòng chức năng. Mặt khác, cơ sở vật chất tại nhiều trạm y tế đã xuống cấp nghiêm trọng, điển hình như trạm y tế xã Phong Hóa hiện chỉ có một phòng bệnh nhân 2 giường, khi có sản phụ nhập viện, bệnh nhân phải chuyển tạm đi nơi khác. Được biết, năm 2008, huyện xây mới được 2 trạm cao tầng (nhà cấp III) đạt tiêu chuẩn, nhưng kinh phí là từ nguồn vốn dự án giảm nhẹ thiên tai và chương trình 135. Ngay cả các xã đã đạt chuẩn về y tế là Văn Hóa, Tiến Hóa, Hương Hóa cũng chủ yếu là nhà cấp IV, chưa đủ phòng theo tiêu chuẩn, chưa có hàng rào, chưa có công trình vệ sinh…
Chủ tịch UBND huyện Hồ Thanh Ngọc cho biết: Các công trình đạt chuẩn y tế hiện nay hầu hết là những công trình được xây dựng từ nguồn vốn của chương trình dự án, trong đó chủ yếu là chương trình 135. Năm 2009, tỉnh Quảng Bình phân bổ vốn XDCB cho huyện là 5,9 tỷ đồng, nếu tính chi phí cho việc xây mới 1 trạm y tế hiện nay cũng phải mất hơn 1 tỷ đồng... Đó là chưa tính tới việc huyện cũng cần phải dành kinh phí để đầu tư, nâng cấp cở sở hạ tầng về: điện, đường, trường, trụ sở, thuỷ lợi... Một nguyên nhân khác dẫn đến công tác xây dựng xã đạt chuẩn quốc gia về y tế của huyện gặp khó khăn là do không có kinh phí. Nguồn ngân sách của huyện rất khó khăn, hạn hẹp do không có nhiều nguồn thu: trong 20 xã, thị trấn thì xã thu ngân sách trên địa bàn cao nhất cũng chỉ gần 1 tỷ đồng, xã thu thấp nhất 2 triệu đồng/năm nên rất khó có điều kiện để hỗ trợ thêm cho việc xây dựng cơ sở vật chất của trạm y tế... Do vậy, để xây dựng trạm y tế đạt chuẩn, huyện chỉ còn “trông chờ” vào nguồn kinh phí của tỉnh theo quyết định số 53/2005 về việc duyệt đề án “củng cốë xây dựng cơ sở vật chất trang tthiết bị thực hiện chuẩn quốc gia về y tế giai đoạn 2006- 2010” với mục tiêu đến năm 2010. Theo quyết định này, giai đoạn 2006-2010 huyện được đầu tư xây dựng mới 20 trạm y tế, chia đều cho các năm: 2006: 5 trạm, 2007: 6 trạm, 2008: 4 trạm và 2009: 5 trạm. Về kinh phí thực hiện trong quyết định nói rất rõ: “do ngân sách nhà nước cấp cho ngành y tế, nguồn từ các chương trình dự án của Bộ Y tế, ngân sách địa phương, đóng góp của dân, tài trợ, các nguồn khác”... Nhưng cho đến nay, quyết định này chưa được triển khai thực hiện.
Với những khó khăn trên, hiện Tuyên Hóa là huyện đạt chỉ tiêu thấp nhất so với các huyện của tỉnh Quảng Bình và cả nước trong xây dựng các xã chuẩn y tế quốc gia. Vì vậy, để hoàn thành mục tiêu đến năm 2010, 100% xã trên địa bàn đạt chuẩn quốc gia về y tế thì các cấp chính quyền cần quan tâm chỉ đạo việc triển khai thực hiện xã hội hoá trong lĩnh vực đầu tư xây dựng các công trình y tế thì tỉnh cũng cần đẩy nhanh việc hỗ trợ kinh phí cho huyện theo quyết định 53 để sớm tăng cường xây dựng và đưa vào sử dụng các công trình, đáp ứng nhu cầu KCB của người dân.
