Nhiều hộ gia đình giàu lên nhờ cây cao su, hàng trăm doanh nghiệp “ăn nên làm ra” cũng nhờ loại cây cho “vàng trắng” này. Nhờ đem lại thu nhập cao nên phong trào nhân rộng diện tích cao su được các địa phương khuyến khích, hỗ trợ, như là loại cây chủ lực trong công tác xóa đói giảm nghèo hiện nay. Tỉnh nào cũng có đề án quy hoạch phát triển cây cao su với diện tích lên đến hàng chục ngàn ha như Quảng Bình, Quảng Trị phấn đấu đến năm 2010 trồng được 15.000ha, Thừa Thiên-Huế 12.000ha, Bình Thuận 20.000ha, Gia Lai 30.000ha... Có địa phương chưa trồng cây cao su bao giờ như Bình Định cũng đưa vào trồng thử nghiệm 300ha ở huyện Vân Canh, làm cơ sở để nhân rộng trong những năm tới...
Hiện nay, diện tích cao su của nhiều địa phương đã vượt kế hoạch như Bình Thuận đã đạt 22.000ha, Thừa Thiên-Huế đạt gần 13.000ha, Kon tum trên 12.000ha... Đây mới chỉ là con số thống kê diện tích cao su tập trung, chưa tính đến diện tích cao su tiểu điền do người dân tự phát nhân rộng. Đặc biệt vừa qua, Chính phủ đã cho phép và giao chỉ tiêu cụ thể cho các địa phương chuyển đổi đất rừng nghèo sang trồng cao su với diện tích rất lớn như Gia Lai được giao trồng mới 50.000ha, Đăk Lăk 30.00ha... Nhằm góp phần vào mục tiêu chung của cả nước đến năm 2010 đạt 1 triệu ha cao su.
Sự đồng thuận về chủ trương từ trung ương đến địa phương trong phát triển cây cao su đang làm cho các tỉnh MT - TN “nóng” lên. Người dân tích cực mở rộng diện tích cao su tiểu điền, chặt phá các vườn điều, cà phê, mía để chuyển sang trồng cao su. Các doanh nghiệp thi nhau lập dự án phát triển cao su, mua, thuê đất trồng cao su... Cây cao su đang thực sự làm nên cuộc đổi đời cho nhiều hộ gia đình ở MT-TN, đặc biệt là những nông dân vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số. Đơn cử như ở huyện Nam Đông, một huyện nghèo nhất của tỉnh Thừa Thiên-Huế giờ đây đang khá giả lên từng ngày nhờ cây cao su. Toàn huyện có hơn 2.300 hộ có vườn cao su với tổng diện tích lên đến 3.200ha, thu nhập đạt trên 40-50 triệu đồng/năm/hộ. Hàng ngàn hộ gia đình dân tộc Tây Nguyên đã trở thành công nhân cao su, với mức lương bình quân từ 5-7 triệu đồng/tháng... Hiệu quả kinh tế trước mắt của cây cao su trong công cuộc xóa đói giảm nghèo, tạo công ăn việc làm và cho thu nhập cao cho người dân miền Trung- Tây Nguyên.
Tuy nhiên, sự phát triển “nóng” của cây cao su hiện nay ở MT-TN cũng đang đặt ra nhiều vấn đề bức xúc. Đó là tình trạng “đổi rừng lấy cao su” đang xảy ra trên nhiều địa phương. Hàng ngàn ha rừng bị “xóa sổ” để lấy đất trồng cao su, điển hình nhất thời gian qua là tỉnh Đăk Lăk, Gia Lai, khi thực hiện mục tiêu trồng mới 80.000ha cao su. Ở Đăk Lăk từ đầu năm đến nay, người dân đã tự phát dọn sạch hàng trăm ha rừng để chuẩn bị đất trồng cao su, con số này sẽ lớn hơn nhiều khi hơn 50 doanh nghiệp đang đổ về đây lập dự án phá rừng trồng cao su. Ở Gia Lai, tình trạng này còn nóng bỏng hơn khi hàng ngàn ha rừng được nhanh chóng cấp cho 14 doanh nghiệp với 29 dự án khảo sát với mục đích… san phẳng 51.000ha rừng và đất rừng để chuyển sang trồng cây cao su. Hai tỉnh Tây Nguyên này đã và đang “chuyển đổi” 86.000ha rừng tự nhiên gọi là “rừng nghèo” để trồng cao su. Tuy nhiên, trên thực tế, hàng trăm ha rừng giàu, rừng khoanh nuôi tái sinh đã chịu chung “số phận” bị phá để phục vụ cho mục tiêu trồng cao su. Thực trạng phá rừng để trồng cao su không chỉ sốt nóng ở Tây Nguyên, mà còn xảy ra ở nhiều địa phương khác như Bình Thuận, Thừa-Huế, Quảng Trị, Quảng Bình, Hà Tĩnh... đang làm cho nhiều địa phương không kiểm soát được việc phát triển cao su hợp lý.
Hậu quả từ phát triển nóng cà phê, hồ tiêu, điều, mía đường, quế, dứa, sắn... chạy theo lợi ích kinh tế trước mắt của những năm trước, nhiều địa phương đến nay vẫn chưa khắc phục xong. Mấy năm gần đây, cây cao su phát huy được hiệu quả kinh tế nhờ thị trường xuất khẩu ổn định với giá cao, nhưng thiếu bền vững, phụ thuộc chủ yếu vào thị trường nhập khẩu của Trung Quốc. Trong khi năng suất và chất lượng mủ cao su còn thấp hơn các nước trong khu vực, ngành công nghiệp chế biến cao su chưa theo kịp với tốc độ phát triển nguồn nguyên liệu, nên xuất khẩu thô vẫn là chủ yếu. Việc phát triển đại trà cây cao su với tốc độ nhanh, diện tích lớn, bất chấp quy hoạch, thiếu dự báo khả thi về thị trường tiêu thụ đang tiềm ẩn nguy cơ rủi ro rất lớn, nhất là đối với các hộ dân.
Giá cao su trên thị trường các tỉnh MT-TN hiện đang tụt giảm so với đầu năm, làm cho nhiều hộ gia đình lao đao lo lắng, nếu tình trạng này kéo dài thì nguy cơ sẽ có nhiều hộ chặt phá cao su để chuyển đổi cây trồng khác. Cây cao su đem lại lợi ích to lớn trước mắt, nhưng không thể thay thế cho những cánh rừng nguyên sinh được. Nếu tình trạng đổi rừng lấy cao su đang diễn ra hàng ngày ở các tỉnh MT - TN không được kiểm tra giám sát hiệu quả, quy hoạch hợp lý thì nguy cơ hậu quả về môi sinh sẽ khó lường hết được.
