Theo thống kê của Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, Bộ Khoa học và Công nghệ, nước ta hiện đang có khoảng 470 cơ sở có sử dụng nguồn phóng xạ, 2.019 nguồn phóng xạ, ứng dụng trong các lĩnh vực như y tế, công nghiệp, nông nhiệp, nghiên cứu đào tạo... Dự báo những năm tiếp theo, những ứng dụng của đồng vị phóng xạ vào trong sản xuất và đời sống xã hội sẽ tiếp tục tăng, các thiết bị bức xạ cũng như nguồn phóng xạ cũng sẽ tăng nhanh. Do vậy nguy cơ tiểm ẩn về an toàn và an ninh các nguồn phóng xạ là hiện hữu.
Những năm trước đây, nước ta cũng đã có một số sự cố mất nguồn phóng xạ. Những sự cố mất nguồn phóng xạ, ngoài việc gây thiệt hại về kinh tế, quan trọng hơn là ảnh hưởng tới môi trường và tâm lý xã hội. Bên cạnh đó, còn có những nguy cơ tiềm ẩn từ các nguồn phóng xạ vô chủ. Đây là những nguồn bị mất kiểm soát, quản lý do bị bỏ quên, bị lấy cắp, do một số cơ sở có chứa nguồn phóng xạ giải thể nhưng không thông báo cho cơ quan quản lý nhà nước… Điều đáng nói, hiện nay, các cơ sở mới chỉ được trang bị những thiết bị an ninh thông thường, chưa có nhiều cơ sở xây dựng được quy chế nội bộ bảo đảm an ninh nguồn phóng xạ.
Phó cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân Đặng Thanh Lương cho biết, nguồn phóng xạ có hoạt độ lớn nếu không được bảo đảm an toàn và an ninh có thể gây ra những sự cố mà phạm vi ảnh hưởng rất lớn. Mặt khác, chất phóng xạ không thể cảm nhận bằng các giác quan nên khó phát hiện. Chính vì vậy, chất phóng xạ cần phải được quản lý chặt chẽ. Tuy vậy, công tác quản lý an ninh nguồn phóng xạ tại các cở sở có sử dụng nguồn phóng xạ vẫn còn có nhiều hạn chế; các chủ cở sở chưa ý thức được hết tầm quan trọng của việc bảo đảm an ninh nguồn phóng xạ nên công tác an ninh ở cơ sở chưa được quan tâm đầu tư đúng mức; đội ngũ nhân lực phục vụ cho công tác an ninh còn yếu và thiếu…
Để tạo cơ sở pháp lý cho công tác quản lý an ninh, năm 2007, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quy chế bảo đảm an ninh nguồn phóng xạ. Quy chế quy định phân loại các nguồn phóng xạ theo các nhóm an ninh khác nhau (A, B, C, D) để có những biện pháp bảo đảm an ninh phù hợp. Quy chế cũng nêu rõ trách nhiệm của các cơ quan sử dụng nguồn phóng xạ và trách nhiệm của các bộ ngành trong việc bảo đảm an ninh ninh nguồn phóng xạ. Năm 2008, QH cũng đã thông qua Luật Năng lượng nguyên tử, trong đó có quy định cụ thể về vấn đề an ninh nguồn phóng xạ.
Thực tế ở nước ta hiện nay, hầu hết các cơ sở có sử dụng nguồn phóng xạ đều được kiểm soát chặt chẽ từ khâu nhập khẩu đến xuất khẩu, nhất là với các nguồn phóng xạ thuộc nhóm A. Hiện nay, 22 cơ sở có sử dụng nguồn phóng xạ loại A của nước ta đều được lắp đặt hệ thống thiết bị bảo đảm an ninh. Tuy nhiên, để bảo đảm an ninh nguồn phóng xạ một cách có hiệu quả, không chỉ dựa vào các thiết bị mà quan trọng hơn là các khâu trong quản lý, bao gồm sơ đồ tổ chức, phân công trách nhiệm, kế hoạch bảo trì bảo dưỡng hệ thống... Hiện đã có 11/22 cơ sở xây dựng được kế hoạch an ninh, 11 cơ sở còn lại Cục An toàn bức xạ và hạt nhân đã có văn bản yêu cầu xây dựng kế hoạch xong trước tháng 4.2010. Bên cạnh đó, Cục An toàn bức xạ và hạt nhân phối hợp với một số đơn vị, tổ chức chuyên môn nước ngoài hướng dẫn cụ thể cho cơ quan quản lý, cơ sở bức xạ trong xây dựng chương trình đào tạo cán bộ quản lý an ninh, xây dựng và triển khai quy trình và kế hoạch an ninh.
Phó cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân Đặng Thanh Lương cho biết thêm, trong tháng 3.2010 tới, Cục sẽ phối hợp với Bộ Năng lượng Mỹ và cơ quan khoa học và công nghệ hạt nhân Úc (ANSTO) tổ chức hội nghị về công tác bảo đảm an ninh nguồn phóng xạ. Đối tượng là lãnh đạo các đơn vị có nguồn phóng xạ lớn nhằm quán triệt về tâm quan trọng của công tác bảo đảm an ninh, an toàn sử dụng nguồn phóng xạ và thực hiện nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật về an ninh và quy trình kỹ thuật sử dụng nguồn phóng xạ.
