Việt Nam đang đứng trước một thách thức lớn trong việc hiện thực hóa xuất khẩu xanh – không phải thiếu sản phẩm hay ý chí chuyển đổi, mà là khả năng thực thi của doanh nghiệp. Trong bối cảnh yêu cầu bền vững ngày càng cao từ thị trường quốc tế, việc áp dụng các tiêu chuẩn xanh vào quy trình xuất khẩu trở thành một yêu cầu thiết yếu.
Mục lục
Doanh nghiệp thiếu năng lực thực thi xuất khẩu xanh
Theo Nghiên cứu sinh Tiến sĩ quản trị kinh doanh quốc tế Lê Sài Gòn, chuyên gia của dự án GEVA – do chính phủ Thụy Sĩ tài trợ nhằm ươm tạo và tăng tốc xuất khẩu xanh, thực trạng hiện tại cho thấy đa số doanh nghiệp Việt Nam chưa có đủ năng lực thực thi xuất khẩu xanh. Các nội dung quan trọng này không chỉ bao gồm việc áp dụng các bộ tiêu chuẩn xanh trong văn bản mà còn phải biến chúng thành quy trình thực tế, hồ sơ xuất khẩu và bằng chứng kiểm chứng trước thị trường quốc tế.
“Nhu cầu về tính bền vững không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng mà phải được chứng minh xuyên suốt toàn bộ chuỗi giá trị”, ông Lê Sài Gòn nhấn mạnh. Điều này cho thấy rằng, xuất khẩu xanh không phải chỉ là khâu đưa sản phẩm ra thị trường mà là một quá trình bắt đầu từ gốc rễ.
Khoảng cách giữa lý thuyết và thực hành
Mặc dù có nhiều doanh nghiệp có nhận thức tốt về chủ trương “xuất khẩu xanh”, nhưng có một khoảng cách lớn giữa lý thuyết và thực hành. Nhiều doanh nghiệp đồng thuận về mặt định hướng, nhưng lại băn khoăn trong việc triển khai do thiếu năng lực, điều kiện tài chính và kiến thức cần thiết. Có doanh nghiệp dừng lại chỉ khi có giấy chứng nhận, với quan niệm rằng “đến đó là đủ”.
Chuyên gia Lê Sài Gòn cảnh báo rằng, nếu không có sự kiểm soát chặt chẽ, giấy chứng nhận xanh có thể trở thành “tấm vé thông hành” không đúng nghĩa khi thực tế sản xuất chưa thực sự bền vững. Điều này dẫn đến việc các đối tác quốc tế trở nên thận trọng hơn và có thể dẫn đến tổn hại về uy tín không chỉ cho doanh nghiệp mà còn cho toàn bộ nông sản Việt Nam.
Quy trình xuất khẩu xanh: từ sản xuất đến logistics
Khi sản phẩm hoàn thành các tiêu chí “xanh”, quá trình xuất khẩu không chỉ đơn thuần là giao hàng mà là sự phối hợp giữa nhiều khâu, từ vận chuyển đến logistics. Theo ông Lê Sài Gòn, logistics trở thành một thành phần không thể thiếu trong xuất khẩu xanh.
Thực tế cho thấy, quy trình sản xuất xanh có nhiều yêu cầu phức tạp, từ việc xử lý rác thải cho đến kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. “Người tiêu dùng châu Âu đặc biệt quan tâm đến bao bì sản phẩm”, chuyên gia cho biết, “và điều này ảnh hưởng lớn đến quyết định mua hàng của họ”.
Những thách thức trong sản xuất xanh
Doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam hiện đang gặp khó khăn trong việc chuẩn hóa quy trình sản xuất để đạt các tiêu chuẩn xanh. Chưa kể, các biện pháp xử lý hàng xuất khẩu như hun trùng cũng đóng vai trò quan trọng nhưng thường bị bỏ qua. Các doanh nghiệp cần hạn chế sử dụng hóa chất độc hại và chuyển sang các phương pháp an toàn hơn.
Chuyên gia Lê Sài Gòn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuẩn hóa và tham gia các hoạt động kiểm tra thử nghiệm để giúp doanh nghiệp biết cách chuẩn bị hồ sơ chứng nhận cần thiết cho quá trình xuất khẩu.
Khách hàng quốc tế đòi hỏi cao hơn
Khách hàng tại các thị trường phát triển ngày càng đánh giá cao sự minh bạch thông tin về sản phẩm và quy trình sản xuất. Do đó, doanh nghiệp cần công bố rõ ràng các thông tin này trên website và tài liệu giới thiệu sản phẩm. “Hồ sơ càng rõ ràng, khách hàng càng yên tâm hơn”, chuyên gia nói.
Điều này cho thấy, việc nâng cao năng lực xuất khẩu xanh không chỉ là câu chuyện của sản phẩm mà còn là việc xây dựng một hồ sơ doanh nghiệp có nội dung tốt và minh bạch.
Hỗ trợ doanh nghiệp: Từ nhận thức đến hành động
Chuyên gia Lê Sài Gòn cho rằng, các chương trình ươm tạo và tăng tốc xuất khẩu xanh rất cần thiết để giúp doanh nghiệp chuyển từ nhận thức sang hành động cụ thể. Nếu doanh nghiệp chỉ dừng tại hoạt động xúc tiến thương mại mà không tiến hành các bước thực hiện, họ sẽ khó lòng cải thiện tình hình.
“Để xuất khẩu xanh đi vào thực chất, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan xúc tiến thương mại, ngành khoa học và doanh nghiệp”, ông nhấn mạnh. Các cơ quan này cần chuyển hóa các tiêu chuẩn thị trường thành hướng dẫn cụ thể nhằm hỗ trợ doanh nghiệp.
Nhu cầu cấp bách về chứng nhận
Một trong những rủi ro lớn nhất của xuất khẩu xanh là doanh nghiệp dù có sản phẩm tốt và sẵn sàng xuất khẩu nhưng không thể tiếp cận thị trường vì thiếu chứng nhận. Điều này đồng nghĩa với việc họ bỏ lỡ cơ hội và đánh mất thị trường.
Do đó, việc tạo dựng uy tín và niềm tin với khách hàng sẽ là yếu tố thiết yếu cho sự thành công của doanh nghiệp trong xuất khẩu xanh. “Khi đó, chi phí xanh ban đầu sẽ trở thành một khoản đầu tư cho sự phát triển bền vững”, chuyên gia nhấn mạnh.
Tóm lại
Xuất khẩu xanh tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là khả năng thực thi của doanh nghiệp. Tuy nhiên, nếu có sự hỗ trợ hợp lý và can thiệp đúng lúc, doanh nghiệp sẽ tạo ra các sản phẩm xanh đạt tiêu chuẩn quốc tế, từ đó đáp ứng nhu cầu của thị trường và cải thiện vị thế cạnh tranh.
