Tổng Bí thư Tô Lâm đã tham dự hội nghị gặp mặt đại biểu trí thức và nhà khoa học, nơi các nội dung quan trọng liên quan đến phát triển đội ngũ trí thức trong mô hình tăng trưởng mới được thảo luận. Trước bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, vai trò của đội ngũ trí thức không chỉ là một lực lượng lao động gián tiếp mà còn là nhân tố quyết định trong quá trình nâng cao năng suất và chất lượng nền kinh tế.
Mục lục
Phát Triển Đội Ngũ Trí Thức Trong Kỷ Nguyên Kinh Tế Tri Thức
Trong tư duy kinh tế truyền thống, lao động trí thức thường được coi là lực lượng lao động gián tiếp, nhưng nhận thức này đã thay đổi mạnh mẽ trong kỷ nguyên kinh tế tri thức. Nghị quyết số 45-NQ/TW, ngày 24-11-2023 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII nhấn mạnh rằng đội ngũ trí thức là “lực lượng có trình độ học vấn cao, chuyên môn sâu và có khả năng tư duy độc lập, sáng tạo”.
Đứng trên nền tảng tư tưởng của chủ nghĩa Mác – Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Nghị quyết khẳng định vai trò quan trọng của trí thức trong xây dựng và bảo vệ đất nước, tri thức đóng vai trò đặc biệt trong phát triển kinh tế tri thức, công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Từ đó, trí thức được xác định là lực lượng lao động chính góp phần tạo ra sản phẩm tinh thần và vật chất có chất lượng cao cho xã hội.
Chuyển Đổi Tư Duy Về Vai Trò Của Trí Thức Trong Sản Xuất
Mối quan hệ giữa trí thức và sản xuất đã có sự chuyển biến rõ rệt. Trí thức không chỉ được coi là lao động gián tiếp mà thực sự trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp. Văn kiện Đại hội XII khẳng định rằng phát triển khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu, đóng vai trò là động lực quan trọng nhất trong phát triển lực lượng sản xuất hiện đại.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, trí thức không chỉ tham gia sản xuất trong nước mà còn tham gia vào mạng lưới chuỗi cung ứng toàn cầu. Mục tiêu tới năm 2030, kinh tế số dự kiến chiếm khoảng 30% GDP của Việt Nam, cho thấy trí thức cần phải là lực lượng dẫn dắt trong quá trình chuyển đổi số nhằm đảm bảo không rơi vào tình trạng phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài.
Mối Quan Hệ Giữa Kinh Tế Số Và Đội Ngũ Trí Thức
Kinh tế số không chỉ yêu cầu sự tham gia của trí thức mà còn tạo ra môi trường phát triển cho họ. Đầu tư cho đội ngũ trí thức trong bối cảnh này là cách duy nhất để Việt Nam có thể nắm bắt cơ hội phát triển gắn với Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Những hạ tầng như dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, và công nghệ số cần có sự lãnh đạo của trí thức có trình độ cao.
Bên cạnh đó, với thực trạng thiếu hụt nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực như chip bán dẫn và trí tuệ nhân tạo, Việt Nam cần có các giải pháp chiến lược ngay lập tức để thu hút và phát triển nguồn nhân lực này.
Nhận Diện Thực Trạng Và Các Thách Thức Hiện Tại
Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu to lớn trong 40 năm đổi mới, Việt Nam vẫn đang phải đối mặt với nguy cơ tụt hậu, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ. Năng suất lao động hiện nay chỉ bằng 11,6% so với Singapore và 27% so với Hàn Quốc, khiến khoảng cách về năng lực cạnh tranh ngày càng lớn hơn.
Bên cạnh đó, tình trạng “chảy máu chất xám” từ khu vực công sang tư nhân và nước ngoài do mức đãi ngộ không tương xứng cũng tiếp tục diễn ra, gây khó khăn trong việc giữ chân nhân tài.
Để tháo gỡ các điểm nghẽn này, việc thực hiện các đột phá về thể chế, từ tư duy quản lý sang tư duy “kiến tạo” và “trọng dụng” là cực kỳ cần thiết.
Những Điểm Mới Trong Tư Duy Chiến Lược Của Đảng
Dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV đã đưa ra nhiều điểm mới đáng chú ý trong tư duy chiến lược về phát triển đội ngũ trí thức. Đầu tiên, trí thức đã được xác định không chỉ là “chủ thể sáng tạo” mà còn là lực lượng sản xuất trực tiếp. Điều này đánh dấu một bước chuyển quan trọng, nhằm khẳng định vai trò quyết định của trí thức trong năng lực cạnh tranh quốc gia.
Hơn nữa, cần phải có đột phá về thể chế trong quản lý và phân bổ nguồn lực cho nghiên cứu khoa học. Cơ chế “chấp nhận rủi ro” trong nghiên cứu cần được khẳng định, để thúc đẩy sự tự do sáng tạo và đổi mới trong đội ngũ trí thức.
Đồng thời, cần chuyển từ cơ chế đãi ngộ “tiền lương hành chính” sang “định giá giá trị sáng tạo”, nhằm tạo ra một môi trường cạnh tranh công bằng, minh bạch cho đội ngũ trí thức.
Giải Pháp Phát Triển Đội Ngũ Trí Thức Trong Kinh Tế Số
Để hiện thực hóa những quan điểm chiến lược trong dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV, Việt Nam cần chuyển đổi sang ba trụ cột chính: hoàn thiện thị trường hóa khoa học, đầu tư hạ tầng chiến lược và thực hiện chiến lược nhân tài toàn cầu.
Thứ nhất, cần thúc đẩy thương mại hóa tri thức. Điều này có nghĩa là phải xây dựng cơ chế phân chia lợi nhuận từ các sản phẩm khoa học để biến tri thức thành tài sản có giá trị thực tế.
Thứ hai, đầu tư vào hạ tầng cơ bản cho kinh tế số là điều cần thiết. Đầu tư vào các hạ tầng như trung tâm dữ liệu quốc gia và các phòng thí nghiệm tiêu chuẩn quốc tế sẽ tạo điều kiện cho các nhà khoa học triển khai nghiên cứu.
Thứ ba, chiến lược thu hút nhân tài toàn cầu và phát triển hệ thống đại học chất lượng cao trong nước cũng rất quan trọng. Các chính sách hỗ trợ cần được thực hiện để thu hút trí thức kiều bào và xây dựng hệ thống giáo dục đại học gắn liền với nghiên cứu và phát triển.
Tóm lại
Việc đầu tư cho đội ngũ trí thức không chỉ là một chiến lược phát triển mà còn là nhu cầu cấp thiết để Việt Nam thực hiện khát vọng trở thành một quốc gia phát triển bền vững trong kỷ nguyên số. Trí thức cần được coi là lực lượng sản xuất trực tiếp, và là trung tâm trong mọi quyết sách nhằm xây dựng nền tảng vững chắc cho nền kinh tế tương lai.
