Trong nửa đầu tháng 1/2026, xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt mức tăng trưởng ấn tượng với 14,64% so với cùng kỳ năm ngoái, song cán cân thương mại lại ghi nhận thâm hụt đáng lo ngại lên đến 3,24 tỷ USD, cho thấy sự phụ thuộc lớn vào khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).
Mục lục
Tăng Trưởng Xuất Khẩu Ấn Tượng
Theo báo cáo mới nhất từ Cục Hải quan, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa trong 15 ngày đầu tháng 1/2026 đạt khoảng 39,34 tỷ USD, trong đó giá trị xuất khẩu đạt 18,05 tỷ USD, tăng 11,1% so với cùng kỳ năm ngoái. Động lực chính của sự tăng trưởng này vẫn đến từ khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo, đặc biệt là các ngành công nghệ cao.
Nhóm sản phẩm điện tử và linh kiện dẫn đầu với mức tăng 929,72 triệu USD, tương đương 28,19%, khẳng định vị trí trung tâm của ngành điện tử trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam. Bên cạnh đó, nhóm điện thoại và linh kiện cũng ghi nhận mức tăng 360,42 triệu USD (21,42%), cùng với máy móc, thiết bị và dụng cụ phụ tùng khác tăng 248,92 triệu USD (13,15%). Ba nhóm hàng này đều có tổng kim ngạch xuất khẩu vượt 2 tỷ USD, cho thấy sự tập trung vào ngành công nghệ cao.
Tuy nhiên, phần lớn nhu cầu xuất khẩu trong các ngành này lại đến từ khu vực doanh nghiệp FDI, cho thấy sự phụ thuộc lớn vào nguồn vốn ngoại địa, trong khi doanh nghiệp trong nước chỉ đóng vai trò phụ.
Điểm Sáng và Tối trong Xuất Khẩu
Đáng lưu ý, nhóm đồ chơi và dụng cụ thể thao thậm chí ghi nhận mức tăng gấp đôi so với nửa đầu tháng 1/2025, đạt trị giá xuất khẩu 291,51 triệu USD. Mặc dù có động lực tích cực từ các sản phẩm công nghệ, Cục Hải quan không ghi nhận giá trị xuất khẩu dầu thô trong kỳ này, cho thấy một sự chuyển dịch trong cơ cấu hàng hóa xuất khẩu.
Xét trên khía cạnh doanh nghiệp FDI, tổng trị giá xuất khẩu của khu vực này trong nửa đầu tháng 1/2026 đạt 14,03 tỷ USD, tăng 24,36% so với cùng kỳ năm trước. Tỷ trọng xuất khẩu của khối này chiếm gần 78% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước, cho thấy mức độ phụ thuộc đáng kể của nền kinh tế vào FDI.
Ngoài ra, cải thiện kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam cũng đến từ nhóm ngành thực phẩm và sản phẩm truyền thống, với giá trị xuất khẩu thức ăn gia súc và nguyên liệu đạt 29,85 triệu USD, tăng 68% so với năm ngoái.
Tăng Trưởng Nhập Khẩu Mạnh Mẽ
Bên cạnh bất lợi ở phía xuất khẩu, tổng kim ngạch nhập khẩu hàng hóa trong 15 ngày đầu tháng 1/2026 đạt 21,29 tỷ USD, tăng 17,81% (tương đương 3,22 tỷ USD) so với cùng kỳ năm ngoái. Nhu cầu nhập khẩu các mặt hàng công nghệ cao như máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện vẫn chiếm ưu thế.
Thậm chí, nhóm mặt hàng đá quý và kim loại quý ghi nhận tỷ lệ tăng lên tới hơn 407% do nhu cầu tăng cao trong dịp gần Tết Nguyên đán. Đồng thời, nhu cầu nhập khẩu hoa quả và rau quả cũng tăng 43,64% so với cùng kỳ, đạt 90,89 triệu USD, cho thấy xu hướng tiêu dùng nội địa sôi động.
Đặc biệt, nhóm máy vi tính và sản phẩm điện tử ghi nhận mức tăng đến 2 tỷ USD so với năm trước, đạt 7,96 tỷ USD, khiến cho nhóm hàng này trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế.
Vấn Đề Cán Cân Thương Mại
Dù có sự tăng trưởng trong xuất khẩu, cân đối thương mại của Việt Nam đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng trong nửa đầu tháng 1/2026 do nhập khẩu vượt xuất khẩu. Tổng trị giá nhập khẩu cao hơn trị giá xuất khẩu đã kéo cán cân thương mại tạm thời thâm hụt 3,24 tỷ USD, cao gần gấp ba lần so với mức thâm hụt 1,82 tỷ USD ghi nhận trong cùng kỳ năm 2025.
Điều này cho thấy áp lực nhập siêu vẫn hiện hữu trong bối cảnh nền kinh tế còn phụ thuộc nhiều vào FDI và các chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong các ngành công nghiệp công nghệ cao.
Phân Tích Cấu Trúc Thương Mại
Nghiên cứu cho thấy khu vực FDI chiếm ưu thế trong cả xuất khẩu lẫn nhập khẩu tại Việt Nam. Trong nửa đầu tháng 1/2026, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chiếm khoảng 72% tổng kim ngạch nhập khẩu với mức nhập khẩu tăng 34,5% so với cùng kỳ năm trước.
Đặc biệt lưu ý, trong khi khu vực FDI ghi nhận tăng trưởng mạnh mẽ trong nhập khẩu, lượng nhập khẩu từ khu vực kinh tế trong nước lại giảm 706,96 triệu USD, cho thấy các công ty nội địa vẫn phụ thuộc vào nguồn cung công nghệ từ bên ngoài.
Tóm lại
Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng xuất nhập khẩu ấn tượng đầu năm 2026, nhưng cán cân thương mại lại thâm hụt nghiêm trọng, chỉ ra sự phụ thuộc đáng kể vào khu vực doanh nghiệp FDI cùng với các chuỗi cung ứng toàn cầu.
